Körpədə ekzema (atopik dermatit): nəmləndirmə, çimizdirmə və xəbərdarlıq əlamətləri

Körpənin yanaqlarında qızarmış, quru və kələ-kötür ləkələr peyda olanda, üstəlik gecələr qaşınıb narahat olursa, ürəyin rahat olmur. Ekzema kiçik uşaqlarda çox rast gəlinən dəri problemidir və düzgün qulluqla çox vaxt yaxşı nəzarət altına alına bilər. Bu bələdçi NHS, Amerika Pediatriya Akademiyasının (AAP) və Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə və Tibbi Yardımın Keyfiyyəti İnstitutunun (NICE) tövsiyələrinə əsaslanır.

Ekzema nədir? NHS-ə görə atopik ekzema dəridə qaşınmaya səbəb olan geniş yayılmış vəziyyətdir və ən çox kiçik uşaqlarda görünür. AAP deyir ki, hər 4 uşaqdan 1-nə qədərində ekzema olur. Ekzema yoluxucu deyil. NHS-ə görə tamamilə müalicə olunmur, amma əlamətləri müalicə ilə idarə etmək olar və çox vaxt uşaq böyüdükcə yüngülləşir. AAP-yə görə bəzi uşaqlarda ekzema 4 yaş civarında keçməyə başlayır. Əlamətlərin artdığı kəskinləşmə dövrləri və daha yaxşı olduğu dövrlər ola bilər.

Əlamətlər: AAP-yə görə körpələrdə ekzema adətən baş dərisində və üzdə başlayır; yanaqlarda, alında və ağız ətrafında qırmızı, quru səpkilər görünə bilər. Bez nahiyəsində adətən görünmür. NHS-ə görə ekzemalı dəri:

• Qaşınır
• Quru, çatlamış, qabıqlı, pulcuqlu və ya qalınlaşmış ola bilər
• Dəri rənginə görə qırmızı və ya ətrafından daha açıq, yaxud tünd görünə bilər
• Qabarcıqlana və ya qanaya bilər

Niyə olur? NHS-ə görə ekzemanın səbəbi həmişə məlum olmur. Ana və ya atada ekzema, ailədə astma və ya saman qızdırması (allergik rinit) varsa, körpədə görünmə ehtimalı artır. AAP izah edir ki, ekzemalı uşaqlarda dərinin qoruyucu baryeri zəif olur.

Əsas müalicə: nəmləndirici (emolient). NHS nəmləndiricilərin gün ərzində mümkün qədər tez-tez sürtülməsini və ekzema düzələndə belə davam etdirilməsini tövsiyə edir; körpənə uyğun məhsulu və tezliyi həkimindən və ya əczaçından soruş. AAP-yə görə nəmləndirici nə qədər qatı olsa, o qədər yaxşı təsir edir; vazelin kimi məlhəmlər və ətirsiz kremlər losyonlardan daha təsirlidir. NHS nəmləndirici qabına barmaqla girməməyi, qaşıq və ya nasosdan istifadə etməyi və sulu krem (aqueous cream) istifadə etməməyi tövsiyə edir, çünki bu krem dərini qıcıqlandıra bilər. Nəmləndirici bulaşmış paltar və yataq dəstləri oddan daha asan alışa bildiyi üçün açıq oddan uzaq dur.

Çimizdirmə necə olmalıdır? AAP-nin tövsiyələri:

• Hər gün və ya gün aşırı, 5-10 dəqiqəlik ilıq vanna
• Sabun lazım deyil; lazım olsa, yalnız ətirsiz, sabunsuz yumşaq təmizləyici
• Köpüklü vanna yox, sərt kisə ilə sürtmək yox
• Vannadan sonra dərini dəsmalla basaraq qurula
• Dəri hələ nəm ikən dərhal bütün bədənə nəmləndirici sürt

NHS də sabun əvəzinə emolientlə yuyunmağı tövsiyə edir.

Tətikləyicilərdən uzaq dur: NHS və AAP-yə görə ekzemanı pisləşdirə biləcək şeylər:

• Sabun, ətirli məhsullar və yuyucu vasitələr
• Yun və sintetik parçalar
• İstilik, tərləmə və qəfil temperatur dəyişiklikləri
• Ev tozu gənələri, tozcuq və ev heyvanları
• Tütün tüstüsü
• Stres
• Dəri infeksiyaları

AAP 100 faiz pambıq yumşaq paltarları, ətirsiz və yumşaq paltar yuyucu vasitəni tövsiyə edir, yumşaldıcıdan istifadə etməməyi deyir.

Qaşınmanın öhdəsindən gəlmək: NHS xatırladır ki, qaşımaq ekzemanı pisləşdirir. Körpənin dırnaqlarını qısa saxla, dərisinə zərər verməsin deyə qaşınma əlcəyindən istifadə et və onu sərin saxla, çünki istilik qaşınmanı artırır. AAP də deyir ki, gecələr pambıq əlcək işə yaraya bilər. Ekzema nəmləndirici ilə düzəlmirsə, həkimin reseptlə dəriyə sürtülən steroid kremlər tövsiyə edə bilər; NHS bunları əsas müalicələr sırasına daxil edir. AAP-yə görə bu dərmanlar həkimin tövsiyə etdiyi kimi istifadə olunanda təsirli sayılır. Hansı kremin nə qədər müddətə istifadə ediləcəyinə həkimin qərar verir; özbaşına steroid krem alıb sürtmə.

Qida allergiyası ilə əlaqəsi: AAP-yə görə ekzeması olan bir çox uşaqda qida allergiyası da olur, amma qidaların özü ekzemaya səbəb olmur. NHS həkim deməyincə körpənin və ya əmizdirirsənsə, öz qidalanmanı dəyişməməyi tövsiyə edir. AAP qeyd edir ki, nadir hallarda bəzi qidalar ekzemanı kəskinləşdirə bilər; belə şübhən varsa, məhdudlaşdırıcı pəhrizə başlamazdan əvvəl həkiminlə danış.

İnfeksiyalaşmış ekzema və eczema herpeticum: NHS-ə görə ekzema qabarcıqlanırsa, qabıq bağlayırsa, maye sızdırırsa və ya irinli sızanaqlar yaranırsa, ağrılı, şişkin və ya istidirsə, qəfil pisləşirsə, yaxud qızdırma və ümumi halsızlıq varsa, bu, infeksiyanın və ya eczema herpeticum adlanan daha ciddi vəziyyətin əlaməti ola bilər. NICE-a görə eczema herpeticum uçuq (herpes) virusunun ekzemalı dəridə yayılmasıdır. Əlamətləri sürətlə pisləşən ağrılı ekzema, uçuğun ilk mərhələsinə bənzəyən topa-topa qabarcıqlar, 1-3 mm-lik deşikli kimi yumru yaralar və qızdırma, halsızlıq və ya narahatlıqdır. NICE qeyd edir ki, müalicə olunmasa, uşağın vəziyyəti sürətlə pisləşə, korluğa və ölümə səbəb ola bilər. Bu əlamətləri görsən, gözləmədən həkiminə müraciət et.

Nə vaxt həkimə, nə vaxt təcili yardıma? Körpəndə ekzema əlamətləri varsa və ya müalicələr kömək etmirsə, ailə həkiminə və ya pediatra müraciət et (NHS). Yuxarıdakı infeksiya əlamətlərini görsən, elə həmin gün həkimə get; NHS bu halda təcili qəbul tövsiyə edir. Eczema herpeticumdan şübhələnirsənsə, xüsusən sürətlə yayılan ağrılı qabarcıqlar, qızdırma və ya halsızlıq varsa, vaxt itirmədən təcili yardım şöbəsinə müraciət et; NICE bu halda həmin gün müalicə və mütəxəssis qiymətləndirməsi tövsiyə edir. Yaralar göz ətrafındadırsa, göz müayinəsi də həmin gün aparılmalıdır.

Əziz ana, ekzema səbir tələb edən yoldur, amma tək deyilsən. Hər gün sürtdüyün nəmləndirici körpənin dərisinə verdiyin kiçik, amma güclü qorumadır. Yaxşı və pis günlər olacaq; vacib olan müntəzəm qulluq və lazım olanda dəstək almaqdır.