Süd qaytarma, qusma və reflüks: normal olanı və həyəcan siqnallarını tanı

Elə indicə əmizdirdin və ya butulka bitdi, körpən də südün bir hissəsini çiyninə qaytardı. Bu səhnə bir çox evdə gündə dəfələrlə təkrarlanır. Çox vaxt bu, tamamilə normaldır. Yenə də normal süd qaytarmanı həkimə getməyi tələb edən qusmadan ayırmağı bilmək səni rahatlaşdırır.

Süd qaytarma və reflüks nədir? Mədə möhtəviyyatının qida borusuna geri qayıtmasına qastroezofageal reflüks (QER) deyilir. Körpələrdə bu, adətən qidalanma zamanı və ya dərhal sonra ağızdan süd gəlməsi şəklində görünür. Amerika Pediatriya Akademiyasına (AAP) görə normal reflüks adətən 2-3 həftəlikdə başlayır və 4-5 ay civarında pik həddinə çatır. AAP-yə görə süd qaytarma ilə qusma eyni şey deyil: süd qaytaranda az miqdarda süd, çox vaxt gəyirmə ilə birlikdə ağızdan asanca axır və körpəni narahat etmir. Qusma isə mədə möhtəviyyatının qarın əzələlərinin güclü yığılması ilə çölə atılmasıdır və adətən narahatlıq yaradır.

Xoşbəxt qaytaranlar. AAP süd qaytaranda narahat olmayan və ağrı çəkirmiş kimi görünməyən körpələri xoşbəxt qaytaranlar adlandırır. NHS-ə görə reflüks adətən körpə 8 həftəlik olmamış başlayır və 1 yaşına qədər düzəlir. AAP də vaxtında doğulan körpələrin çoxunda əlamətlərin 9-12 ayda keçdiyini deyir. Yəni çox vaxt məsələ sadəcə zamandadır.

Reflüks ilə reflüks xəstəliyi arasındakı fərq: AAP-yə görə reflüks körpədə problemlərə və ya başqa əlamətlərə səbəb olursa, qastroezofageal reflüks xəstəliyindən (QERX) danışılır. Bunlar reflüks xəstəliyini düşündürə bilər:

• Qidalanmadan imtina
• Qidalanarkən ağlama və ya belini geriyə doğru yay kimi əymə
• Xırıltı, öskürək kimi tənəffüs əlamətləri
• Qaytardığı süddə qan, süd qaytarmanın tezliyinin və ya şiddətinin artması
• Kifayət qədər çəki ala bilməmə və ya yaş bezlərin sayının azalması

AAP-yə görə ilk addım adətən qidalanma və vəziyyət dəyişiklikləridir. Dərman yalnız bu dəyişikliklərə baxmayaraq əlamətlər davam edərsə gündəmə gəlir və bu qərarı həkim verir.

Süd qaytarmanı azaltmaq üçün məsləhətlər:

• Daha az miqdarda, amma daha tez-tez qidalandır (AAP).
• Qidalanarkən körpəni dik saxla (NHS).
• Onu yalnız sonda deyil, qidalanma zamanı da gəyirt (AAP, NHS).
• Qidalanmadan sonra körpəni 20-30 dəqiqə dik vəziyyətdə saxla, bu müddətdə hərəkətli oyunlardan çəkin (AAP).
• Əmizdirmə və ya butulka ilə qidalandırma vəziyyəti üçün mamadan, tibb bacısından və ya ailə həkimindən dəstək istə (NHS).

Yuxu: reflüks olsa belə arxası üstə. NHS reflüksü olan körpələrin də düz səthdə arxası üstə yatırılmasını, böyrü üstə və ya üzüstə yatırılmamasını vurğulayır. NHS həmçinin beşiyin və ya çarpayının baş tərəfinin qaldırılmamasını deyir. Təhlükəsiz yuxu qaydaları reflüksdə də eynilə qüvvədədir. Səni narahat edən bir şey olsa, həkiminlə məsləhətləş.

Pilor stenozu: fəvvarəvari qusma. AAP-yə görə pilor stenozunda mədənin çıxışındakı əzələ qalınlaşır və qidanın keçməsinə mane olur. Adətən 2 həftə ilə 4 ay arasında başlayır. Tipik əlaməti hər qidalanmadan təxminən 15-30 dəqiqə sonra gələn güclü, fəvvarəvari qusmadır. Belə qusma görsən, dərhal pediatra zəng et.

Yaşıl qusma təcilidir. AAP qusuntuda öd (yaşıl rəngli maddə) və ya qan görünməsini təcili əlamət sayır. NHS də yaşıl və ya sarı qusuntuda və qanlı qusuntuda dərhal kömək almağı tövsiyə edir. Bu halda gözləmədən körpəni həkimə göstər.

Maye itkisinə diqqət et. AAP-yə görə ağız quruluğu, ağlayanda göz yaşının olmaması, əmgəyin çökməsi və daha az sidiyə çıxma maye itkisinin əlamətləridir. Tez-tez qusan körpədə bu əlamətləri yaxından izlə; birini görsən, gözləmədən həkiminə müraciət et.

Nə vaxt həkimə, nə vaxt təcili yardıma? NHS-ə görə bu hallarda ailə həkiminə müraciət et:

• Tövsiyələrə baxmayaraq düzəlmə yoxdursa
• Reflüks 6 aydan sonra ilk dəfə başlayıbsa və ya 1 yaşından sonra davam edirsə
• Körpən çəki itirirsə və ya kifayət qədər çəki almırsa

Bu hallarda isə gözləmədən təcili yardım şöbəsinə get və ya ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et:

• Yaşıl və ya sarı qusma, qusuntuda qan
• Fəvvarəvari qusma
• Nəcisdə qan
• Şişmiş və ya toxunanda ağrıyan qarın
• Mayeni heç saxlaya bilməmə və ya qidalanmadan imtina
• Çox yüksək qızdırma, kəsilməyən şiddətli ağlama
• Maye itkisi əlamətləri və ya açıq-aşkar halsızlıq

Əziz ana, çiynindəki süd ləkələri bu dövrün ən çox rast gəlinən xatirəsidir. Xoşbəxt və çəki alan bir körpə üçün süd qaytarma çox vaxt sadəcə əlavə paltar yuyulması deməkdir. İçinə şübhə düşsə, həkiminə soruşmaqdan çəkinmə, körpəni ən yaxşı sən tanıyırsan.