Körpələrdə günəşdən qorunma və isti havada təhlükəsizlik

Yay günləri körpənlə bayırda vaxt keçirmək üçün əladır, amma istilik və günəş kiçiklər üçün əsl yük ola bilər. Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidməti (NHS) deyir ki, körpələr və kiçik uşaqlar çox isti havada xəstələnə bilər; maye itkisi, isti yorğunluğu, isti vurması və günəş yanığı onların sağlamlığına ciddi təsir edə bilər. Bu bələdçi NHS və Amerika Pediatriya Akademiyasının (AAP) tövsiyələrinə əsaslanır.

Altı aydan kiçikdirsə, birbaşa günəş olmaz: NHS və AAP 6 aydan kiçik körpələrin birbaşa günəş işığından uzaq saxlanmasını tövsiyə edir. AAP ağacın, çətirin və ya uşaq arabasının günlüyünün altında kölgə tapmağı deyir. NHS-ə görə daha böyük körpələr də xüsusilə yay aylarında və günəşin ən güclü olduğu 11:00-15:00 saatları arasında mümkün qədər günəşdən uzaq saxlanmalıdır. AAP də xatırladır ki, günəşin UV şüaları dəriyə və gözlərə zərər verə, dəri xərçənginə səbəb ola bilər və ömür boyu alınan günəşin təxminən dörddə biri uşaqlıqda və yeniyetməlikdə alınır.

Paltar və papaq:

• Körpəni yüngül paltarla geyindir və çox qat geyindirmə (NHS).
• Bədəni örtən, sıx toxunmuş parçalar seyrək toxunmuşlardan daha yaxşı qoruyur (AAP).
• Başını, qulaqlarını və boyunun arxasını qoruyan enli kənarlı və ya arxası uzun papağa üstünlük ver (NHS).
• Bol biçimli paltarlar və günəş eynəyi də NHS-in tövsiyələri sırasındadır.

Uşaq arabasının üstünü örtmə: NHS vurğulayır ki, körpənin uşaq arabasının üstünü yorğanla örtmə, bu, həddindən artıq qızmağa səbəb ola bilər. Bunun əvəzinə uşaq arabasına günəş çətiri və ya günlük taxa bilərsən. Körpənin həddindən artıq qızmadığına əmin olmaq üçün onu tez-tez yoxla.

Günəşdən qoruyucu krem: 6 ay və yuxarı: NHS 6 aylıq və daha böyük körpələrə ən azı SPF 30 olan və həm UVA, həm də UVB-yə qarşı qoruyan günəşdən qoruyucu krem tövsiyə edir. Körpələr üçün istehsal olunan kremlərin dərini qıcıqlandıra biləcək əlavələr ehtiva etmə ehtimalı daha azdır. Kremi bol sürt, 2 saatdan bir yenilə, üzgüçülükdən və ya tərlədikdən dərhal sonra yenidən sürt. AAP üz, burun, qulaqlar, ayaqlar və əllər kimi açıqda qalan bütün nahiyələrə kifayət edəcək qədər sürtməyi xatırladır. Həmçinin krem körpənin gözünə düşsə, göz ətrafını və əllərini nəm parça ilə silməyi, dəri qıcıqlansa, başqa marka və ya titan dioksid, yaxud sink oksid olan krem sınamağı, səpki çıxsa, həkimə müraciət etməyi tövsiyə edir.

Altı aydan kiçiklər və krem: Burada qurumlar arasında kiçik fərq var. NHS 6 aydan kiçik körpələrə günəşdən qoruyucu krem tövsiyə etmir. AAP isə deyir ki, kölgə və qoruyucu paltar mümkün olmayanda üz kimi kiçik sahələrə krem sürtmək olar. Hər iki qurum əsas qorumanın kölgə və paltar olduğunda həmfikirdir. 6 aydan kiçik körpənə krem sürtməzdən əvvəl həkiminlə məsləhətləş.

Maye ehtiyacı (NHS):

• 0-6 ay: Yalnız ana südü alan körpələr bərk qidaya başlayana qədər suya ehtiyac duymur; istidə həmişəkindən tez-tez əmmək istəyə bilərlər. Süd qarışığı ilə qidalanan körpələrə adi qarışıqlarına əlavə olaraq bir az qaynadılıb soyudulmuş su vermək olar.
• Təxminən 6 aydan sonra: Bərk qidaya başlayanda yeməklərdə stəkandan qurtum-qurtum su ver; isti havada yeməklər arasında da əlavə su lazım ola bilər.
• İlk il boyu əsas içki ana südü və ya süd qarışığı olaraq qalır.

Evi və yuxunu sərin saxla: NHS gündüz pərdələri bağlamağı, otaqdakı havanı ventilyatorla hərəkətə gətirməyi, amma ventilyatoru birbaşa körpəyə yönəltməməyi tövsiyə edir. Gecə paltarlarını və örtükləri azalt; körpən yalnız bezlə də yata bilər. NHS-ə görə körpələr otaq temperaturu 16-20 °C arasında olanda ən rahat yatır. Yatmazdan əvvəl sərin vanna da kömək edə bilər.

Avtomobildə heç vaxt tək qoyma: NHS körpələrin park edilmiş avtomobil kimi kiçik qapalı yerlərdə qoyulmamasını, buraların çox tez qızdığını deyir. AAP-yə görə uşağın bədəni böyüklərinkindən 3-5 dəfə tez qızır; pəncərəni aralamaq, kölgədə park etmək və ya kondisioneri işlətmək avtomobilin içindəki temperaturu az dəyişir. AAP-nin tövsiyələri:

• Avtomobili bağlamazdan əvvəl hər dəfə arxa oturacağı yoxla.
• Çantanı və ya telefonunu arxa oturacağa qoy; çatanda arxaya baxmağı xatırladar.
• Park edilmiş avtomobili bağlı saxla, açarları uşaqların əli çatmayan yerdə saxla.

Əlamətləri tanı: NHS-ə görə körpədə maye itkisinin əlamətləri bunlar ola bilər: başın üstündəki əmgəyin çökməsi, çökmüş gözlər, ağlayanda az və ya heç göz yaşının olmaması, həmişəkindən az yaş bez, yuxulu və ya narahat olmaq. İsti yorğunluğunda yorğunluq, həddindən artıq tərləmə, solğun və nəm dəri, yüksək bədən temperaturu, həddindən artıq susuzluq və narahatlıq görünə bilər; NHS deyir ki, bu əlamətlər böyüklərdə və uşaqlarda çox vaxt eynidir. Bu əlamətlərdən birini görsən, gözləmədən həkiminə müraciət et.

Nə vaxt həkimə, nə vaxt təcili yardıma?

• Bir yaşından kiçik körpən günəşdə yanıbsa, dərhal həkiminə zəng et (AAP).
• Körpəndə maye itkisi əlamətləri görsən və ya həmişəkindən yuxulu görünürsə, gözləmədən, təcili olaraq həkimə müraciət et (NHS).
• Ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et: Çox yüksək bədən temperaturu, tərləməyən isti və qızarmış dəri, sürətli nəfəs və sürətli ürək döyüntüsü, şüurun dumanlanması, qıcolma və ya huşunu itirmə kimi isti vurması əlamətləri varsa, yaxud sərin yerdə sərinləşdirib maye verdikdən 30 dəqiqə sonra hələ də düzəlməyibsə (NHS).
• Ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et: Maye itkisi əlamətlərinə əlavə olaraq dərisi, dodaqları və ya dili bənövşəyi, boz, solğun və ya alabəzəkdirsə, dərisi soyuqdursa, nəfəs almaqda çətinlik çəkirsə və ya çox sürətli nəfəs alırsa, onu oyatmaqda çətinlik çəkirsənsə (NHS).
• Avtomobildə tək qoyulmuş uşaq görsən, dərhal ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et (AAP).

Kömək gələnə qədər körpəni sərin yerə apar, artıq paltarlarını çıxar və dərisini sərin su ilə isladaraq sərinləşdir; buzlu suya salma (NHS, AAP).

Əziz ana, kölgə, yüngül paltar, bol maye və sərin otaq ilə yayın dadını körpənlə birlikdə təhlükəsiz çıxara bilərsən. Şübhələndiyin an içindəki hissə güvən və kömək istəməkdən çəkinmə.