Kofein, alkoqol, siqaret və məhsuldarlıq: klinik təlimatlar nə deyir?

Körpə planlaşdırmağa başlayanda gündəlik vərdişlərinə yenidən baxmaq istəyə bilərsən: səhər qəhvən, arabir içilən bir qədəh, bəlkə də atmağı düşündüyün siqaret. Yaxşı xəbər budur: bu sahələr sənin nəzarətindədir və edəcəyin dəyişikliklər həm məhsuldarlığını, həm də gələcək körpəni dəstəkləyir. Aktual klinik təlimatların nə dediyinə birlikdə baxaq.

Kofein: panika yox, ölçü var. Böyük Britaniyanın 2026-cı ildə yenilənən NICE məhsuldarlıq təlimatına görə çay, qəhvə, enerji içkiləri və kola kimi kofeinli içkilər ilə məhsuldarlıq problemləri arasında ardıcıl bir əlaqə göstərilməyib. Amma hamilə qaldığını ilk həftələrdə hiss etməyə bilərsən. Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidməti (NHS) hamiləlikdə kofeinin məhdud saxlanmasını tövsiyə edir, çünki çox kofein düşük və ölü doğuş riskinin artması ilə əlaqələndirilib. Praktik ölçü: gündə təxminən 1 böyük fincan filtr qəhvə və ya 2 kiçik fincan həll olunan qəhvəni keçmə. Cəhd dövründə də bu həddə qalmaq ağıllı vərdişdir; həkiminin tövsiyə etdiyi həddi əsas götür.

Kofein nələrdə var? NHS-ə görə bunlar kofein ehtiva edir:

• Həll olan qəhvə; filtr qəhvədə və kafelərdə satılan qəhvədə adətən daha çox olur
• Qara və yaşıl çay
• Kola
• Enerji içkiləri; kofeini ən yüksək olan içkilər arasındadır

NHS-ə görə şokolad, quarana, bəzi tabletlər və bəzi idman əlavələri də kofein ehtiva edə bilər. Buna görə ayrı-ayrı fincanlardan çox gün ərzindəki ümumi miqdarı düşünmək yaxşı yoldur. Əmin deyilsənsə, həkiminlə məsləhətləş.

Alkoqol: hamilə qalmağa çalışarkən ən təhlükəsizi heç içməməkdir. NICE deyir ki, hamilə qalmağa çalışan qadınlar üçün ən təhlükəsiz yanaşma alkoqoldan tamamilə uzaq durmaqdır. NHS də körpə üçün riskləri minimuma endirməyin ən təhlükəsiz yolunun heç alkoqol qəbul etməmək olduğunu qeyd edir. Hamilə qaldığını dərhal hiss etməyə biləcəyin üçün bu qərar cəhd dövründə də məna daşıyır.

Kişi partnyor və alkoqol: NHS və NICE qeyd edir ki, həddindən artıq alkoqol spermanın keyfiyyətinə zərər verir. NICE-a görə Böyük Britaniyanın tövsiyə etdiyi həftəlik həddin içində qalmaq spermanın keyfiyyətinə çox güman ki, təsir etmir, amma bu hədd qədəh sayı ilə eyni şey deyil. Yenə də bu müddətdə alkoqolu birlikdə azaltmaq və ya tərgitmək partnyoruna da güclü dəstək mesajı verir.

Siqaret həm qadına, həm kişiyə təsir edir. NICE-a görə siqaret çəkən qadınlarda məhsuldarlıq çox güman ki, azalır. Kişilərdə isə siqaret ilə spermanın aşağı keyfiyyəti arasında əlaqə var, amma bunun kişi məhsuldarlığına təsirinin nə qədər böyük olduğu dəqiq deyil. NICE vurğulayır ki, siqareti atmaq ümumi sağlamlığı yaxşılaşdırar və siqareti atmaq istəyənlər dəstəklənməlidir. Kişinin ətraflı hazırlığı üçün kişi partnyorun məhsuldarlığı haqqındakı yazımıza nəzər sala bilərsən.

Passiv siqaret çəkmə də vacibdir: NICE və NHS qeyd edir ki, başqalarının siqaret tüstüsünə məruz qalmaq da qadının hamilə qalma şansına çox güman ki, təsir edir. NHS-ə görə partnyorun və ya evdə yaşayan kimsə siqaret çəkirsə, bu tüstü hamiləlikdə sənə və körpəyə də çata bilər və yanında kimsə çəkərkən siqareti atmaq daha çətin ola bilər. Buna görə atmaq qərarı ikinizin ortaq qərarı olsa, qat-qat asan olar.

Elektron siqaret necə? NHS-ə görə elektron siqaretlər kifayət qədər yenidir və onlar haqqında hələ bilinməyən şeylər var. Mövcud sübutlar onların siqaretdən xeyli az riskli olduğunu göstərir, çünki qatran və dəm qazı yaratmırlar. Amma buxarında siqaret tüstüsündəki bəzi zərərli kimyəvi maddələr daha aşağı səviyyədə olsa da var. NHS deyir ki, elektron siqaret siqareti atmağına kömək edirsə, bu, siqaretə davam etməkdən qat-qat təhlükəsizdir. Yəni elektron siqaret atma vasitəsi kimi düşünülə bilər, amma tamamilə risksiz deyil. Sənə uyğun tərgitmə yolunu həkiminlə danış.

Kiçik addımlarla başla:

• Qəhvəni yavaş-yavaş azalt, bir fincanı kofeinsiz içki ilə əvəz et
• Alkoqolsuz içki seçimlərini sosial mühitlərə apar
• Siqareti atmaq üçün tarix təyin et və ailə həkimindən dəstək istə
• Evini və maşınını tamamilə tüstüsüz məkana çevir

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

• Siqareti və ya alkoqolu təkbaşına tərgitməkdə çətinlik çəkirsənsə
• Bir ildir cəhd etməyinə baxmayaraq hamiləlik olmayıbsa (35 yaş və yuxarısansa, ACOG və ASRM 6 aydan sonra müraciət etməyi tövsiyə edir; NHS də 36 yaş və yuxarısansa, daha tez müraciət etməyi tövsiyə edir)
• Hamilə olduğunu öyrənəndə alkoqol və ya siqaret qəbul etmisənsə və narahatsansa

Əziz gələcək ana, heç kim bir gecədə mükəmməl olmağa məcbur deyil. Atdığın hər siqaret, içmədiyin hər qədəh və azaltdığın hər fincan gələcək körpən üçün verdiyin kiçik, amma dəyərli bir sözdür. Bu yolu partnyorunla birlikdə keç.