Döş özünümüayinəsi döşlərini və qoltuqaltılarını müntəzəm olaraq gözlə və əllə yoxlamaq deməkdir. Məqsəd xəstəlik axtarmaq deyil, öz döş toxumanın normalda necə olduğunu öyrənməkdir. Döş toxuması insandan insana fərqlənir və dövr boyu dəyişə bilər; bir çox qadında təbii olaraq düyünlü və ya qeyri-bərabər quruluş olur. Nəyin normal olduğunu bildikdə yeni yaranan dəyişikliyi hiss etmək asanlaşır.
Müayinə üçün ən uyğun vaxt aybaşı bitdikdən üç-beş gün sonradır. Bu günlərdə hormonların təsiri azaldığı üçün döşlər daha az həssas və şiş olur. Aybaşı olmursansa, hamiləsənsə və ya menopauzadasansa, hər ay eyni günü seçməyin kifayətdir. Yoxlama güzgü qarşısında baxışla başlayır, qollar yuxarıda olanda təkrarlanır, döş ucları nəzərdən keçirilir, sonra hər döş və qoltuqaltı barmaq ucları ilə kiçik dairəvi hərəkətlərlə yoxlanılır.
Özünümüayinə həkim müayinəsini və mammoqrafiya kimi skrininq üsullarını əvəz etmir. Hansı yaşda və nə qədər tez-tez skrininqdən keçməli olduğunu ailə anamnezini də nəzərə alaraq həkiminlə müəyyən etməlisən. Müayinədə hiss etdiyin dəyişikliklərin böyük əksəriyyəti xoşxassəlidir, yenə də hər yeni tapıntı həkim tərəfindən qiymətləndirilməlidir. Müntəzəm yoxlama öz sağlamlığının izlənməsini sənin əlində saxlayır.
Nələr edə bilərsən?
- Güzgü qarşısında baxışdan duşda təkrara qədər 6 addımlı bələdçili yoxlama təqdim edir, təxminən 5 dəqiqə çəkir.
- Addımları işarələyərək irəliləyirsən, yarımçıq qoysan, qaldığın yerdən davam edə bilərsən.
- Yoxlamanı 'hər şey normaldır' və ya 'bir narahatlıq hiss etdim' kimi qeyd edirsən.
- Normal yoxlamadan 28 gün sonra, narahatlıq qeyd edəndə isə bir həftə sonra xatırlatma qurur.
- Aybaşını izləyirsənsə, ideal yoxlama vaxtını aybaşı bitdikdən 3-5 gün sonra kimi göstərir.
- Həkimə müraciət etməli olduğun əlamətləri sadalayır və keçmiş yoxlamalarını göstərir.
Necə istifadə olunur?
- Uyğun günü seç; aybaşı olursansa, aybaşı bitdikdən 3-5 gün sonrasını seç.
- 'Yoxlamaya başla' ilə 6 addımı ardıcıl yerinə yetir və hər birini işarələ.
- Bitirəndə hər şeyin normal olduğunu, yoxsa bir narahatlıq hiss etdiyini qeyd et.
- Xatırlatma gələndə növbəti aylıq yoxlamanı et.
Tez-tez verilən suallar
Döş özünümüayinəsi necə edilir?
Əvvəlcə güzgü qarşısında qolların yanında, sonra qolların yuxarıda olanda döşlərinin formasına, rənginə və ölçüsünə bax. Döş uclarını içəri çəkilmə və ifrazat baxımından yoxla. Sonra uzanaraq və ya duşda, əks əlinin barmaq ucları ilə hər döşü və qoltuqaltını kiçik dairəvi hərəkətlərlə yoxla. Hər ay eyni ardıcıllığa əməl etmək dəyişiklikləri hiss etməyi asanlaşdırır.
Döş müayinəsi aybaşının neçənci günü edilir?
Döş müayinəsi üçün ən uyğun vaxt aybaşı bitdikdən üç-beş gün sonradır. Bu dövrdə hormonların təsiri azaldığı üçün döşlər daha az şiş və həssas olur, toxumanı qiymətləndirmək asanlaşır. Aybaşı olmursansa, əmizdirirsənsə və ya menopauzadasansa, hər ay eyni günü seçməyin kifayətdir. Əsas olan müayinəni müntəzəm və oxşar şəraitdə etməkdir.
Döşdə ələ gələn hər düyün xərçəngdirmi?
Xeyr. Döşdə hiss edilən düyünlərin böyük əksəriyyəti kista, fibroadenoma və ya hormonal dəyişikliklərlə bağlı xoşxassəli törəmələrdir. Yenə də düyünün nə olduğunu yalnız əllə müəyyən etmək olmur. Yeni hiss etdiyin, bərk, hərəkətsiz və ya böyüyən düyün üçün həkiminə müraciət etməlisən. Lazım olsa, USM, mammoqrafiya və ya digər müayinələrlə qiymətləndirilir.
Mammoqrafiya neçə yaşında çəkdirilməlidir?
Mammoqrafiya skrininqinə başlama yaşı və təkrarlanma tezliyi ölkəyə və tövsiyələrə görə dəyişir, proqramlar çox vaxt 40 ilə 50 yaş arasında başlayır. Ailəndə döş xərçəngi olubsa və ya başqa risk amillərin varsa, skrininqə daha tez başlamağın lazım ola bilər. Sənin üçün uyğun yaşı, tezliyi və üsulu həkiminlə birlikdə müəyyən et. Özünümüayinə bu skrininqləri əvəz etmir, onları tamamlayır.