Folik turşu və hamiləlikdən əvvəlki vitaminlər bələdçisi

Folik turşu (B9 vitamini) hamiləlikdən əvvəl başlanması ən çox tövsiyə olunan əlavədir: ən azı 1 ay, ideal halda 3 ay əvvəl. Səbəbi: neyral boru (onurğa beyni və beyin) mayalanmadan sonrakı 3-4-cü həftədə (son aybaşıdan hesablanan təxminən 5-6-cı hamiləlik həftəsində) bağlanır — qadınların çoxu o vaxt hələ hamilə olduğunu bilmir. Vaxtında başlanan folik turşu neyral boru qüsurlarını 50-70% azaldır. Nə vaxt başlayacağını və hansı dozada istifadə edəcəyini həkiminlə danış.

Doza kimə görə dəyişir:

• Standart risk: folik turşu əlavəsi, dozanı həkimin müəyyən edir (ən azı 1 ay əvvəl başla, 12-ci həftəyə qədər davam et)
• Əvvəllər neyral boru qüsurlu hamiləlik olubsa: həkimin daha yüksək, reseptli doza tövsiyə edə bilər
• Diabet, epilepsiya (qıcolma əleyhinə dərman), piylənmə (BKİ >30): daha yüksək doza lazım ola bilər; həkimin müəyyən edir
• MTHFR gen variantı: əksər insanlar üçün standart folik turşu kifayətdir; fərqli forma yalnız həkimin xüsusi səbəb görərsə tövsiyə olunur (aşağıya bax)
• Əkiz/üçəm hamiləlik: dozanı həkiminlə danış

Hansı əlavəyə, hansı dozada ehtiyacın olduğunu həkimin müəyyən edir; qutudakı təlimata görə deyil, onun dediyinə görə istifadə et.

Folik turşu və folat (qidadakı folat):

• Folik turşu: sintetik formadır, əlavələrdə və zənginləşdirilmiş qidalarda olur. Bədən onu qaraciyərdə aktiv formaya çevirir.
• Folat (qida): yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, brokkoli, mərcimək, noxud, avokado, sitrus meyvələri. Təbii formadır, amma sorulması dəyişkəndir.
• MTHFR gen variantı cəmiyyətdə geniş yayılıb, amma müasir təlimatlara (CDC, ACOG) görə bu insanlar da folik turşunu mənimsəyə bilir; neyral boru qüsurundan qorunmada effektivliyi sübut olunmuş forma folik turşudur. Müntəzəm MTHFR testi tövsiyə olunmur; metilfolatdan yalnız həkimin xüsusi səbəblə tövsiyə etdiyi halda istifadə edilməlidir.

Hamiləlikdən əvvəlki multivitaminlərdə tez-tez olan tərkiblər (3 ay əvvəl başla; hansına, hansı dozada ehtiyacın olduğunu həkimin müəyyən edir):

• Folik turşu/metilfolat
• D vitamini
• B12 (sianokobalamin və ya metilkobalamin)
• Dəmir — yalnız ferritinin aşağıdırsa və ya həkimin tövsiyə edirsə (aşağıya bax)
• Yod
• Kalsium (qida ilə də almaq olar)
• Sink
• Omeqa-3 (DHA) — beynin inkişafı
• Xolin — beynin inkişafı (əlavələrdə tez-tez çatışmayan)

Hər hansı məhsula başlamazdan əvvəl tərkibini həkiminə göstər.

Qaçınılmalı əlavələr:

• Yüksək dozada A vitamini: teratogendir, anadangəlmə qüsur riski var. Beta-karotin forması adətən daha təhlükəsiz sayılır.
• Yüksək dozada E vitamini: riski aydınlaşmayıb
• Bitki mənşəli formullar: üzərində "hamiləlikdən əvvəl" yazıldığı üçün avtomatik təhlükəsiz sayılmır — qara koxoş (black cohosh), donq quay, jenşendən qaçınmaq lazımdır; təbii olması təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir, həkiminlə məsləhətləşmədən istifadə etmə
• Çox yüksək dozada B6: sinir zədələnməsi riski
• Detoks məhsulları, arıqlama əlavələri: hamiləlikdən 3 ay əvvəl dayandır

İstifadə etdiyin hər əlavəni həkiminə de.

Dəmir əlavəsi mübahisəsi: dəmir profilaktik məqsədlə hər kəsə tövsiyə olunmur. Ferritinin aşağıdırsa (məsələn, <30 ng/ml), həkimin dəmir əlavəsi tövsiyə edə bilər; dozanı o müəyyən edir. Ürəkbulanma, qəbizlik yarada bilər — yeməklə, C vitamini ilə birlikdə qəbul et (sorulma artır), çay/qəhvədən uzaq tut (sorulma azalır). Dəmir və kalsium birlikdə qəbul edilməməlidir (sorulma üçün bir-biri ilə rəqabət aparır).

Yod çatışmazlığı: bir çox ölkədə yod çatışmazlığı geniş yayılıb. Duza yod əlavə edilir, amma bu kifayət etməyə bilər. Süd məhsulları və dəniz məhsulları yod mənbəyidir. Çatışmazlıq dölün beyin inkişafına təsir edir. Multivitaminində yod olub-olmadığını və nə qədər ehtiyacın olduğunu həkimindən soruş.

D vitamini çatışmazlığının yoxlanılması: çatışmazlıq geniş yayılıb (xüsusilə qapalı geyimdə, qışda). 25-OH-D testi etdir: <20 ng/ml çatışmazlıq, 20-30 kifayət etməyən səviyyədir. Çatışmazlıq varsa, əlavəyə ehtiyac olub-olmadığına və dozasına həkimin qərar verir. Hədəf >30 ng/ml. D vitamini çatışmazlığı gestasion diabet və preeklampsiya riskini artırır.

Həyat yoldaşı üçün əlavələr: Co-Q10, sink, selen, C və E vitamini, folik turşu (spermanın DNT bütövlüyü üçün) və omeqa-3 araşdırılan əlavələr arasındadır. Hansına, hansı dozada ehtiyacı olduğunu həkimi müəyyən edir; yüksək dozada sink və selen zərərli ola bilər. Başlanacaqsa, 3 ay əvvəl başlanmalıdır — spermanın yetişmə dövrü 72-90 gündür.

Məhsul seçimi: hansı hamiləlik vitaminini istifadə edəcəyini həkimin və ya əczaçın tövsiyə edir; vacib olan marka deyil, tərkib və sənə uyğun dozadır. "Bitki mənşəli, təbii" iddiası olan, sosial şəbəkədə məşhurlaşan məhsullar adətən yetərsizdir. Yan təsir: ürəkbulanma tez-tez olur — yeməklə və ya axşam qəbul etmək kömək edə bilər; necə qəbul edəcəyini həkimindən və ya əczaçından soruş. Uda bilmirsənsə, çeynənən (gummy) forması var, amma onun tərkibində dəmir/kalsium olmur.