Düşükdən sonra yenidən cəhd etmək: öz sürətinlə, şəfqətlə

Hamiləliyi itirmək, nə qədər erkən olsa da, dərin bir yas qoya bilər. İndi bu sətirləri oxuyursansa, əvvəlcə bunu bil: hiss etdiyin hər şey başadüşüləndir və tək deyilsən. Bu yazıda yenidən cəhd etməyi düşünəndə maraqlana biləcəyin sualları, aktual klinik təlimatların dediklərinə əsaslanaraq və öz sürətinə hörmət edərək danışaq.

Əvvəlcə ən vacibi: bu sənin günahın deyil. Amerika Mama-Ginekoloqlar Kolleci (ACOG) vurğulayır ki, düşük demək olar ki, heç bir halda qadının günahı deyil. Erkən düşüklərin təxminən yarısı embrionun düzgün inkişaf edə bilməməsindən qaynaqlanır və bunun səbəbi çox vaxt xromosom sayındakı bir fərqdir. İşləmək, məşq etmək, stres, mübahisələr, cinsi əlaqə və ya əvvəllər kontraseptiv həb qəbul etmiş olmaq düşüyə səbəb olmur. Düşük əslində geniş yayılıb: ACOG-a görə məlum hamiləliklərin təxminən 10-dan 1-i erkən dövrdə itki ilə nəticələnir.

Bədənin necə bərpa olunur? Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidməti (NHS) qeyd edir ki, düşükdən sonra bir neçə gün qarın ağrısı və 2 həftəyə qədər davam edən qanaxma və ya ləkələnmə ola bilər. Bəzi qadınlar bir neçə gün və ya həftə ərzində özünü daha yaxşı hiss edir, bəziləri üçün bu daha uzun çəkir. İnfeksiya riskinə görə NHS əlamətlər keçənə qədər cinsi əlaqəyə fasilə verməyi tövsiyə edir. ACOG də 1-2 həftə ərzində tampon da daxil olmaqla vaginaya heç nə yeritməməyi və bir neçə həftə sonra müayinəyə getməyi məsləhət görür. Qan qrupun Rh mənfidirsə və düşük 12-ci həftədə və ya ondan sonra olubsa, anti-D iynəsi tövsiyə olunur. Daha erkən həftələrdə lazım olub-olmadığını həkiminlə danışa bilərsən.

İlk aybaşı nə vaxt gəlir? NHS-ə görə düşükdən sonra aybaşının yenidən başlaması 8 həftəyə qədər çəkə bilər və dövrün əvvəlki qaydasına düşməsi bir neçə ay sürə bilər. ACOG isə xatırladır ki, erkən düşükdən 2 həftə sonra belə yenidən hamilə qalmaq olar. Dərhal hamilə qalmaq istəmirsənsə, bu dövrdə kontrasepsiya üsulundan istifadə etmək yaxşı olar; hansının sənə uyğun olduğunu həkiminlə danış.

Nə qədər gözləməli? Məlumatlar niyə fərqlidir? Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) 2005-ci ildə hamiləliklər arasındakı fasilə üzrə məşvərət görüşünün hesabatında düşükdən sonra növbəti hamiləlik üçün ən azı 6 ay gözləməyi tövsiyə etmişdi. Daha sonra aparılan və təxminən bir milyon qadının məlumatlarını əhatə edən 2017-ci il tarixli sistematik icmal və meta-analiz göstərdi ki, düşükdən sonrakı 6 ay ərzində hamilə qalmaq növbəti hamiləlikdə mənfi nəticələrlə əlaqəli deyil. Bu tədqiqatda qısa fasilə ilə hamilə qalanlarda yeni düşük və vaxtından əvvəl doğuş riski daha aşağı tapıldı. İcmaldakı tədqiqatlar müşahidəyə əsaslanır, yəni qısa fasilənin riski azaltdığını deyil, artırmadığını göstərir.

Aktual tövsiyə: hazır hiss edəndə. NHS deyir ki, əlamətlər keçdikdən sonra özünü hazır hiss edəndə yenidən cəhd etməyə başlaya bilərsən. ACOG də cəhdə başlamazdan əvvəl emosional və fiziki cəhətdən bərpa olunmaq üçün özünə vaxt verməyi və vaxtı həkiminlə danışmağı tövsiyə edir. Doğuş tarixini hesablamağı asanlaşdırmaq üçün bir aybaşı gözləmək də bir seçimdir. Yəni doğru vaxt təqvimdən çox sənin ürəyinin və bədəninin hazır olduğu vaxtdır.

Emosional hazırlıq da hazırlıqdır. ACOG-a görə bir çox qadın üçün emosional sağalma fiziki sağalmadan daha uzun çəkir və partnyorunun yası səninkindən fərqli görünə bilər. Bu, birinizin daha az kədərləndiyi anlamına gəlmir. Yeni hamiləlikdə narahatlıq hiss etmək də çox təbiidir. Bunlar sənə yaxşı təsir edə bilər:

• Hisslərini partnyorunla, ailənlə və ya etibar etdiyin biri ilə bölüşmək
• Həkimindən psixoloji məsləhət dəstəyi istəmək
• Oxşar təcrübə yaşamış insanlarla dəstək qrupunda danışmaq

Təkrarlanan düşük nə vaxt qiymətləndirilir? ACOG qeyd edir ki, ilk üç aydakı hamiləlik itkisi çox vaxt birdəfəlik hadisədir, təkrarlanan düşüklər isə nadir rast gəlinir. ACOG-a görə iki və ya daha çox düşükdən sonra səbəbi tapmağa yönəlik testlər aparıla bilər. NHS isə 3 və ya daha çox düşük yaşayanların həkimə müraciət etməsini və müalicə oluna bilən bir səbəb üçün müayinəyə yönləndirilməsini tövsiyə edir. Səbəb tapılmasa belə, qadınların çoxu təkrarlanan düşüklərdən sonra da sağlam hamiləlik yaşayır.

Yenidən cəhd etməyə qərar verəndə: Fol turşusu qəbuluna yenidən başlamağı unutma; dozanı həkimin müəyyən edir, təfərrüatları Fol turşusu bələdçimizdə tapa bilərsən. NHS-in sadaladığı bəzi dəyişdirilə bilən amillər də var: siqaret, alkoqol, çox kofein, piylənmə və ya aşağı çəki düşük riskini artıra bilər. Bunlar günah siyahısı deyil, yeni yolunda sənə dəstək ola biləcək kiçik addımlardır.

Nə vaxt həkimə müraciət etməli?

• Qanaxman NHS-in qeyd etdiyi 2 həftəni keçibsə və ya hər hansı bir əlamət səni narahat edirsə
• Qızdırman və ya üşütmən varsa, bunlar infeksiya əlaməti ola bilər
• Qanaxman çox güclüdürsə, məsələn, prokladkanı taxdıqdan qısa müddət sonra dolursa, yaxud qarnında dözülməz ağrı, çiyin ağrısı, baş gicəllənməsi və ya huşunu itirmə hissi varsa, gözləmədən ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et
• Yeni hamiləlikdə qanaxma, spazm və ya vaginadan maye gəlməsi olarsa
• Yas gündəlik həyatını uzun müddət çətinləşdirirsə

Əziz gələcək ana, itirdiyin körpə sənin hekayənin bir hissəsidir və onun üçün darıxman çox təbiidir. Yenidən cəhd etmək üçün tələsməli deyilsən, gözləməli də deyilsən. Hansı yolu seçsən də, özünə ən azı bir dostuna göstərəcəyin qədər şəfqət göstər.