Qızının ilk aybaşısı: ona necə izah edəsən?

Qızının böyüdüyünü hiss etdiyin o günlərdə ağlına gələn suallardan biri: "Aybaşısı başlayanda nə edəcəyik?" İlk aybaşı, tibbi adı ilə menarxe, yeniyetməliyin təbii hissəsidir. Sənin sakit və açıq münasibətin onun bu dəyişikliyi qorxu ilə deyil, inamla qarşılamasına kömək edir.

İlk aybaşı nə vaxt gəlir? NHS-ə görə qızların çoxunda aybaşı 12 yaş civarında başlayır, amma 8 yaşda qədər erkən başlaması da mümkündür. Amerika Mama-Ginekoloqlar Kolleci (ACOG) qızların çoxunda 12-13 yaş arasında başladığını, bəzilərində isə daha tez və ya daha gec başladığını qeyd edir. Yəni rəfiqələrindən əvvəl və ya sonra başlaması çox təbiidir.

Yaxınlaşdığını haradan bilərsən? ACOG-a görə ilk aybaşı adətən döşlər inkişaf etməyə başladıqdan təxminən 2-3 il sonra gəlir. NHS deyir ki, qoltuqaltı və cinsiyyət nahiyəsində tüklənmə də aybaşının yaxınlaşdığını göstərə bilər. Bu əlamətləri görəndə söhbətə başlamaq üçün yaxşı vaxtdır.

Bir böyük söhbət əvəzinə kiçik söhbətlər: NHS aybaşını rəsmi "oturub danışaq" əvəzinə zaman ərzində davam edən söhbətlərlə izah etməyi tövsiyə edir. Televiziya reklamı, market alış-verişi və ya onun verdiyi bir sual gözəl başlanğıc ola bilər. Bir neçə məsləhət:

• Aybaşının tamamilə normal və təbii olduğunu, böyümənin bir hissəsi olduğunu vurğula.
• NHS-in tövsiyəsi ilə bədən hissələrini düzgün adları ilə, açıq və sadə dillə izah et. Utanmadan danışmağın ona da inam verir.
• Suallarını ötüşdürmə. Bilmədiyin bir şey olsa, birlikdə öyrənin.
• NHS-ə görə oğlan uşaqları da aybaşı barədə öyrənməlidir. Bu mövzunun evdə gizlədilməməsi hamı üçün yaxşıdır.

Nə gözləmək lazımdır? ACOG-a görə ilk aybaşılar adətən az olur, bəzən yalnız bir neçə qırmızımtıl-qəhvəyi ləkə görünür. NHS qeyd edir ki, bir aybaşıda itirilən qan cəmi təxminən 20-90 ml, yəni 1-5 xörək qaşığı qədərdir və birdən boşalma şəklində gəlmir. Aybaşının 2-7 gün sürməsi normaldır. Bəzi qızlar aybaşıdan əvvəl və aybaşı zamanı qarın və ya bel ağrısı, döşlərdə həssaslıq hiss edə bilər. Ağrı çox şiddətlidirsə, həkiminlə məsləhətləş.

İlk illərdə qeyri-müntəzəmlik normaldır: NHS deyir ki, orqanizmin müntəzəm qayda qurması bir neçə ay çəkə bilər. ACOG-a görə dövrün tam qaydaya düşməsi aybaşı başladıqdan sonra 6 il və ya daha çox çəkə bilər. Yeniyetməlik dövründə 21-45 gün arasındakı dövrlər normal sayılır. Qızın aybaşı günlərini təqvimdə və ya tətbiqdə qeyd etsə, zamanla öz qaydasını tanıyar.

Hazırlıq çantası: NHS aybaşı başlamazdan əvvəl yanında prokladka gəzdirməyi, məktəbdə və ya çantada ehtiyat alt paltarı və kolqotka saxlamağı tövsiyə edir. Birlikdə kiçik çanta hazırlaya bilərsiniz:

• Bir neçə prokladka və nazik gündəlik prokladka
• Ehtiyat alt paltarı və kolqotka
• İstifadə olunmuş prokladkanı bükmək üçün kiçik paket

NHS-in tövsiyəsi ilə ona de ki, məktəbdə prokladkası olmasa, müəllimindən və ya məktəbin tibb bacısından istəyə bilər.

Hansı məhsulla başlamalı? NHS qeyd edir ki, prokladkalar, tamponlar, menstrual kasalar və menstrual alt paltarları aybaşısı yeni başlamış qızlar üçün də təhlükəsizdir. Amma tampona və kasaya öyrəşmək vaxt apara bildiyi üçün ilk aybaşıda prokladkadan istifadə etmək daha asan ola bilər. ACOG prokladkanı ən azı 4-8 saatdan bir və ya dolanda, yaş və narahat hiss olunanda dəyişməyi tövsiyə edir.

Nə vaxt həkimə? NHS və ACOG-a görə bu hallarda pediatra və ya ginekoloqa müraciət et:

• 8 yaşından əvvəl döşlərin inkişafı və ya aybaşı kimi yetkinlik əlamətləri başlayıbsa
• 15 yaşına çatdığı halda aybaşı başlamayıbsa və ya 13 yaşında olub heç bir yetkinlik əlaməti yoxdursa
• Aybaşı başladıqdan sonra 3 aydan çox kəsilibsə
• Aybaşı 7 gündən çox sürürsə və ya 1-2 saatdan bir prokladka dəyişmək lazım gəlirsə
• Ağrı tövsiyə olunan üsullara baxmayaraq keçmir və məktəbə getməsinə mane olursa

Qanaxma çox güclüdürsə və qızın keylik, baş gicəllənməsi və ya sürətli ürək döyüntüsü hiss edirsə, dərhal tibbi yardım al. Vəziyyət ağırdırsa, ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et.

Erkən və ya gec yetkinlik çox vaxt narahatlıq doğurmur. NHS qeyd edir ki, bu adətən problem deyil, bəzən ailədə də rast gəlinir. Həkimin edəcəyi testlər bunun altında bir səbəb olub-olmadığını anlamağa kömək edir.

Əziz ana, qızının ilk aybaşısı onun üçün yeni bir səhifədir, sənin üçün də ona inam verə biləcəyin xüsusi bir an. Hər sualında yanında olduğunu hiss etdirməyin onun ala biləcəyi ən gözəl hazırlıqdır.