Perimenopauza: menopauzaya gedən yolda nələr dəyişir?

Bir müddətdir aybaşıların əvvəlki kimi deyil, gecələr tərləyərək oyanırsan və ya əhvalın səbəbsiz enib-qalxır. Bunlar perimenopauzanın, yəni menopauzaya keçid dövrünün əlamətləri ola bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) menopauzanı bioloji qocalmanın təbii hissəsi kimi təyin edir. Nə baş verdiyini bilmək bu dövrü daha rahat keçirməyinə kömək edir.

Perimenopauza və menopauza nə deməkdir? ÜST-yə görə menopauza başqa açıq səbəb olmadan 12 ay ardıcıl aybaşı olmamaqla təyin olunur. Perimenopauza isə keçid əlamətlərinin ilk göründüyü vaxtdan son aybaşıdan 1 il sonraya qədər davam edən dövrdür və bir neçə il sürə bilər. Qadınların çoxu menopauzaya 45-55 yaş arasında daxil olur. ÜST qeyd edir ki, bəzi qadınlarda menopauza 40 yaşdan əvvəl, yəni çox erkən gələ bilər.

İlk əlamət çox vaxt aybaşıların dəyişməsidir. NHS-ə görə aybaşılar daha tez-tez və ya daha seyrək gələ bilər, qanaxma güclənə və ya azala bilər. Aybaşı izləməsini davam etdirmək bu dəyişiklikləri görməyini və həkiminə dəqiq məlumat verməyini asanlaşdırır.

İsti basma və gecə tərləməsi: ÜST isti basmanı üzdə, boyunda və döş qəfəsində qəfil istilik hissi, çox vaxt dərinin qızarması və tərləmə ilə birlikdə bir neçə dəqiqə davam edə bilən vəziyyət kimi təsvir edir. NHS-in tövsiyələri:

• Nazik və yüngül paltar geyin, yataq otağını sərin saxla.
• Sərin duş qəbul et və stresi azaltmağa çalış.
• Ədviyyatlı yeməklər və kofein kimi tətikləyiciləri müəyyən edib azalt.
• Müntəzəm məşq et və sağlam çəkini qorumağa çalış.

Yuxu, əhval və zehin: NHS-ə görə yuxuya getməkdə və ya yuxunu davam etdirməkdə çətinlik, əhval dəyişkənliyi, kefsizlik və ya depressiya, unutqanlıq və "beyin dumanı" tez-tez rast gəlinən əlamətlərdəndir. ÜST narahatlığı da bu əlamətlər sırasına daxil edir. Müntəzəm yuxu rejimi, məşq, yoqa və ya meditasiya kimi rahatladıcı məşğuliyyətlər və eyni dövrü keçən qadınlarla danışmaq yaxşı təsir edə bilər. Özünü uzun müddət pis hiss edirsənsə, həkiminlə məsləhətləş.

Digər dəyişikliklər: NHS çəki artımını, vaginal quruluğu, sidik yolu infeksiyalarını, ürəkdöyünməni, baş ağrısını, əzələ ağrılarını və cinsi istəyin azalmasını da mümkün əlamətlər sırasına daxil edir. NHS-ə görə əlamətlər adətən 7-9 il, bəzən daha uzun sürür və zamanla dəyişə bilər. ÜST vurğulayır ki, menopauza ilə birlikdə sümük sıxlığının azalması osteoporoz və sınıqlar üçün mühüm amildir. Buna görə NHS kalsiumla zəngin qidalar, günəş işığı və çəki daşıyan, gücü artıran məşqlər tövsiyə edir. Siqaret əlamətləri pisləşdirə bilər. Bu əlamətlər səni çətinə salırsa, həkiminlə məsləhətləş.

Perimenopauzada hamiləlik hələ də mümkündür. NHS-ə görə perimenopauzada hamilə qalmaq mümkündür və kontrasepsiyaya bu müddətlərlə davam etməlisən:

• 50 yaş və yuxarısansa, son aybaşından sonra 1 il
• 40-49 yaş arasındasansa, son aybaşından sonra 2 il

Hansı üsulun sənə uyğun olduğunu həkiminlə danışa bilərsən.

Hormon əvəzedici terapiya (HRT) və digər seçimlər: NHS-ə görə HRT-nin əsas komponenti estrogendir və tablet, plastır, sprey və ya gel kimi istifadə oluna bilər. Uşaqlığı olan qadınlar uşaqlığı qorumaq üçün estrogenlə birlikdə progestogen də qəbul etməlidir. İsti basma və gecə tərləməsi üçün koqnitiv-davranış terapiyası (KDT) tövsiyə oluna bilər, kömək etməsə həkim hormonsuz dərmanları nəzərdən keçirə bilər. NHS qeyd edir ki, menopauza üçün satılan bitki mənşəli məhsulların nə qədər təsirli və nə qədər təhlükəsiz olduğuna dair çox az sübut var; təbii olması təhlükəsiz olduğu anlamına gəlmir, bunları da həkiminlə məsləhətləşmədən istifadə etmə. ÜST sənə uyğun seçimin sağlamlıq keçmişinə, dəyərlərinə və seçimlərinə görə həkiminlə birlikdə müəyyən edilməsini tövsiyə edir.

Menopauzadan sonra qanaxma mütləq yoxlanılmalıdır. NHS-ə görə 12 aydan çox aybaşı olmadıqdan sonra baş verən hər vaginal qanaxma yoxlanılmalıdır. Bu, yalnız bir dəfə olsa, çox az miqdarda olsa və ya ləkələnmə, çəhrayı və ya qəhvəyi ifrazat şəklində olsa belə qüvvədədir; belə qanaxma olarsa, həkiminə müraciət et.

Nə vaxt həkimə? Bu hallarda həkiminə müraciət et:

• Əlamətlər həyatına təsir edirsə və seçimlərini danışmaq istəyirsənsə
• Hələ də aybaşı olursansa və qanaxman əvvəlkindən azalmaq əvəzinə artırsa
• Ürəkdöyünmə kimi əlamətlərin varsa
• Son aybaşından 12 ay sonra hər hansı qanaxma olubsa
• 40 yaşdan əvvəl aybaşıların kəsilibsə və ya menopauza əlamətləri başlayıbsa

Çox güclü qanaxma ilə birlikdə baş gicəllənməsi, huşunu itirmə hissi və ya təngnəfəslik hiss etsən, ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et.

Əzizim, perimenopauza son deyil, bədəninin yeni dövrə keçididir. Dəyişikliklər səni çətinə salırsa, bunu səssizcə daşımağa məcbur deyilsən. Özünü dinlə, ehtiyacın olan dəstəyi istə.