Körpədə soyuqdəymə və burun tutulması: evdə qulluq

Burnu tutulmuş, narahat, əmərkən çətinlik çəkən körpəni izləmək ağırdır. Soyuqdəymə virusların törətdiyi infeksiyadır, buna görə antibiotiklər işə yaramır. Amerika Pediatriya Akademiyasına (AAP) görə məqsəd körpəni rahatlatmaq, bol dincəlməsini və kifayət qədər maye almasını təmin etməkdir. Bu bələdçi AAP və NHS tövsiyələrinə əsaslanır və xüsusilə hansı hallarda gözləməməli olduğunu izah edir.

Əlamətlər və müddət: AAP-yə görə soyuqdəymədə bunlar görünə bilər:

• Əvvəl şəffaf, sonra qatılaşan və tez-tez rəngi dəyişən burun axıntısı
• Asqırma
• Xüsusən gecələr yüngül qızdırma
• Boğaz ağrısı, udqunmaqda çətinlik
• Öskürək
• Arabir narahatlıq

Problemsiz keçən soyuqdəymədə əlamətlər 7-10 gün ərzində yavaş-yavaş azalır. NHS-ə görə soyuqdəymə 1-2 həftə yoluxucu ola bilər, kiçik uşaqlarda bu müddət daha da uzana bilər.

3 aydan kiçikdirsə, əvvəlcə həkim: AAP 3 aylıq və ya daha kiçik körpədə xəstəliyin ilk əlamətində pediatra zəng etməyi tövsiyə edir. NHS-ə görə 3 aydan kiçik körpədə 38 °C və yuxarı, 3-6 aylıq körpədə 39 °C və yuxarı qızdırmada gözləmədən tibbi yardım alınmalıdır. Bu yaşda "bir neçə gün gözləyək" yanaşması düzgün deyil.

Hər əlaməti müalicə etmək lazım deyil: Soyuqdəymənin müalicəsi yoxdur; orqanizm virusun öhdəsindən özü gəlir. AAP deyir ki, soyuqdəymə keçirən bir çox uşaq adi qaydada oynamağa və yatmağa davam edir, yalnız həqiqətən narahatlıq yaradan əlamətləri yüngülləşdirmək lazımdır. AAP-yə görə təhlükəsiz ev üsulları kiçik uşaqlarda bəzən dərmanlardan daha yaxşı təsir edə bilər.

Burun tutulması: fizioloji məhlul və aspirator: Körpələr burnunu özləri silə bilmir, buna görə tutulma qidalanmanı və yuxunu çətinləşdirə bilər. AAP bunları tövsiyə edir:

• Burun dəliklərinə fizioloji məhlul (duzlu su) damızdır və ya sprey kimi tətbiq et. Reseptsiz alına bilər; necə istifadə edəcəyini əczaçından və ya həkimindən soruş.
• Ardınca rezin armudcuq və ya burun aspiratoru ilə damcıları və yumşalan seliyi ehmalca çək.

Bu sadə üsul dərmansız rahatlatmanın geniş yayılmış yollarından biridir.
Nəmli hava da kömək edir: AAP evdə hava qurudursa, nəmləndiricidən istifadə etməyi tövsiyə edir. Amma NHS-in xəbərdarlığını unutma: kiçik uşaqlara qaynar su ilə dolu qabdan buxar nəfəs aldırmaq yanıq riski daşıdığı üçün heç vaxt edilməməlidir.

Qidalanma və maye: Ana südünə və ya süd qarışığına davam et; körpənin kifayət qədər maye alması sağalması üçün vacibdir. NHS soyuqdəymə kimi başlayan bronxiolitdə də tez-tez maye verməyi tövsiyə edir. Körpən həmişəkindən xeyli az qidalanırsa, bunu həkiminə deməlisən.

Dərman məsələsində diqqət:

• AAP 4 yaşından kiçik uşaqlara reseptsiz öskürək və soyuqdəymə dərmanlarını tövsiyə etmir; 4-6 yaş arasında da yalnız həkim tövsiyə edərsə istifadə olunmalıdır.
• NHS-ə görə burun açan (dekonqestant) dərmanlar 6 yaşından kiçik uşaqlarda istifadə olunmamalıdır.
• Körpənə hər hansı dərman verməzdən əvvəl həkiminlə və ya əczaçı ilə məsləhətləş.
• Aspirin uşaqlara verilmir; NHS bu həddi 16 yaş kimi göstərir.
• Mentollu döş məlhəmləri AAP-yə görə 2 yaşından kiçiklərə sürtülmür; daha böyük uşaqda da həkiminlə məsləhətləşmədən istifadə etmə.
• Antibiotiklər viruslara təsir etmir.

Bal: 1 yaşından əvvəl heç vaxt: Öskürəyə bal tövsiyəsini tez-tez eşidərsən, amma AAP və NHS 12 aydan kiçik körpələrə bal verilməməsi barədə qətidir. AAP-yə görə bunun səbəbi körpələrdə botulizm riskidir. Bal yalnız 1 yaşından sonra seçim ola bilər.

Soyuqdəymədir, yoxsa bronxiolit? NHS-ə görə bronxiolit başlanğıcda soyuqdəyməyə çox bənzəyir. Əlamətlər adətən 3-5-ci günlərdə ən pis həddə çatır, öskürək çox vaxt 3 həftə ərzində keçir. Burun axıntısının ardınca xırıltılı və ya xışıltılı səs-küylü nəfəs, normaldan sürətli nəfəs alma və qidalanmanın azalması görsən, körpəni yaxından izlə və həkiminə müraciət et.

Dərhal ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et: NHS-ə görə bu əlamətlər təcilidir:

• Nəfəs almaqda çətinlik: inilti kimi səslər, nəfəs alarkən qabırğaların altında qarnın içəri çökməsi
• Nəfəs alıb-verərkən fasilələr
• Dəridə, dildə və ya dodaqlarda göyərmə və ya bozarma
• Reaksiya verməmə, oyaq qala bilməmə
• İlk dəfə qıcolma
• Stəkanla basanda solmayan səpki

Nə vaxt həkimə müraciət etməli? NHS və AAP-yə görə bu hallarda gözləmədən həkiminə müraciət et:

• Soyuqdəymə düzəlmək əvəzinə pisləşirsə
• Körpən normaldan xeyli az qidalanırsa
• 12 saat və ya daha çoxdur bezi qurudursa
• Nəfəsi xırıltılıdırsa və ya normaldan sürətlidirsə
• Burun dəlikləri hər nəfəsdə genişlənirsə
• Körpən həmişəkindən daha halsız və ya narahatdırsa
• Burun axıntısı 10-14 gündən, öskürək 10 gündən uzun sürürsə

Ürəyin rahat olmayan bir şey olanda həkimə soruşmaq həmişə düzgün qərardır.

Əziz ana, burnu tutulmuş körpəni izləmək yorucudur, amma soyuqdəymənin çoxu fizioloji məhlul, bol maye və sənin qayğınla bir neçə günə yüngülləşir. Yaşına və nəfəsinə diqqət et; şübhədə qalanda soruşmaqdan çəkinmə.