Güclü aybaşı qanaxması: nə vaxt normal deyil?

Hər ay aybaşı olmaq həyatın bir hissəsidir. Amma aybaşın həyatını idarə etməyə başlayıbsa, buna səssizcə dözmək məcburiyyətində deyilsən. NHS qeyd edir ki, bir çox qadında aybaşı güclü keçir və bu, bəziləri üçün normal ola bilər. Yenə də güclü aybaşı qanaxması, tibbi adı ilə menorragiya, qiymətləndirilə və müalicə oluna bilən bir vəziyyətdir.

Güclü qanaxma nə deməkdir? NHS-ə və ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzlərinə (CDC) görə bu hallar güclü aybaşı qanaxmasına işarə edə bilər:

• 1-2 saatdan bir prokladka və ya tampon dəyişməli, yaxud menstrual kasanı tövsiyə olunandan tez-tez boşaltmalı olursansa
• Eyni anda iki məhsuldan istifadə etməli olursansa
• Aybaşı 7 gündən çox sürürsə
• Təxminən 2,5 sm-dən böyük laxtalar gəlirsə
• Qan paltarına və ya çarşafa keçirsə
• Qanaxma üzündən idman kimi gündəlik işlərdən çəkinirsənsə və ya işə gedə bilmirsənsə
• Tez-tez yorğun hiss edirsənsə və ya nəfəsin darıxırsa

Əsas ölçü həyat keyfiyyətindir. Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə və Tibbi Yardımın Keyfiyyəti İnstitutu (NICE) vurğulayır ki, güclü aybaşı qanaxması qadının həyat keyfiyyətinə ciddi təsir edir və müalicə qanın miqdarına deyil, həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırmağa yönəlməlidir. Dövrlər və qan itkisi qadından qadına dəyişir. Özünü normal həddə hiss etmirsənsə, bunu həkiminlə danışmağa haqqın var.

Bəzi dövrlərdə daha çox rast gəlinir. NHS qeyd edir ki, güclü aybaşı ilk aybaşı illərində, doğuşdan sonra və menopauzaya yaxınlaşarkən ola bilər. Amerika Mama-Ginekoloqlar Kolleci (ACOG) də deyir ki, ovulyasiyanın olmadığı dövrlər xüsusilə aybaşının ilk illərində və menopauzaya keçid zamanı qeyri-müntəzəm, bəzən güclü qanaxmaya səbəb ola bilər. Bu dövrlərdə də qanaxma həyatına təsir edirsə, qiymətləndirmə lazımdır.

Mümkün səbəblər: NHS və ACOG-un sadaladığı əsas səbəblər:

• Mioma və poliplər: Uşaqlıqda xoşxassəli törəmələr
• Adenomioz: Uşaqlığın daxili toxumasının uşaqlıq divarının içinə doğru böyüməsi
• Endometrioz və kiçik çanaq orqanlarının iltihabi xəstəliyi
• Ovulyasiya problemləri: Polikistoz yumurtalıq sindromu və qalxanabənzər vəzinin zəif işləməsi ovulyasiyanı pozaraq qeyri-müntəzəm, bəzən güclü qanaxmaya səbəb ola bilər.
• Qanaxma pozuntuları: Məsələn, fon Villebrand xəstəliyi
• Bəzi dərmanlar: Qanı duruldan dərmanlar kimi. ACOG-a görə mis spiral də xüsusilə ilk ildə aybaşını gücləndirə bilər.
• Nadir hallarda uşaqlıq xərçəngi

ACOG qeyd edir ki, bəzən bir neçə səbəb bir yerdə ola bilər. İstifadə etdiyin dərmanı həkiminlə məsləhətləşmədən kəsmə.

Qanaxma pozuntusunu düşündürən işarələr: ACOG-a görə aybaşın ilk başladığı vaxtdan bəri güclüdürsə, səndə qanaxma pozuntusu ola bilər. Digər əlamətlər doğuşdan və ya əməliyyatdan sonra çox qanaxma, diş müalicəsindən sonra diş əti qanaması, asanlıqla göyərmə və tez-tez burun qanamasıdır. NICE aybaşısı əvvəldən güclü olan və özündə və ya ailəsində qanaxma pozuntusunu düşündürən anamnez olan qadınlarda laxtalanma testlərini nəzərdən keçirməyi tövsiyə edir.

Qansızlığa diqqət et: CDC qeyd edir ki, müalicə olunmayan güclü qanaxma qansızlığa (anemiyaya) səbəb ola bilər və səni yorğun, halsız qoya bilər. CDC-yə görə yorğunluq, enerji azlığı və təngnəfəslik diqqət etməli olduğun əlamətlərdir. NICE güclü aybaşı qanaxması olan hər qadına müalicə ilə eyni vaxtda ümumi qan analizi aparılmasını tövsiyə edir.

Həkimin nəyə baxır? NICE-a görə həkimin əvvəlcə şikayətlərini və onların həyatına təsirini dinləyir, lazım olsa müayinə edir. Şikayətlərinə görə USM və ya uşaqlığın içinə nazik kamera ilə baxılan histeroskopiya istənə bilər. NICE başqa qalxanabənzər vəzi əlaməti yoxdursa, qalxanabənzər vəzi testlərinin, qadın hormonu testlərinin də rutin olaraq aparılmamasını tövsiyə edir. ACOG və CDC görüşdən əvvəl bir neçə həftə ərzində qanaxmanın tarixlərini, neçə gün sürdüyünü və nə qədər güclü olduğunu, məsələn, neçə prokladka və ya tampon istifadə etdiyini qeyd etməyi tövsiyə edir. HeyMom-dakı aybaşı izləməsi bunun üçün praktik yol ola bilər.

Müalicə seçimləri: NICE-a görə müalicə sənin seçimlərinə, başqa sağlamlıq problemlərinə və mioma və ya polip olub-olmamasına görə birlikdə seçilir. Ümumi çərçivə:

• Açıq bir səbəb tapılmayan, uşaqlıq boşluğunu deformasiya etməyən 3 sm-dən kiçik mioması olan və ya adenomiozu olan qadınlarda ilk seçim kimi hormon ifraz edən uşaqlıqdaxili sistem nəzərdən keçirilə bilər.
• Bu uyğun deyilsə, hormonsuz və ya hormonlu dərman seçimləri var; hansının sənə uyğun olduğuna həkimin qərar verir.
• Müalicə kömək etməsə və ya əlamətlər ağırdırsa, mütəxəssisə yönləndirmə və uşaqlığın daxili qişasını məhv edən endometrial ablyasiya, uşaqlıq içindəki miomanın götürülməsi və ya uşaqlığın götürülməsi kimi cərrahi seçimlər müzakirə oluna bilər.

Hamiləlik planlaşdırırsansa, bunu mütləq de, çünki bəzi müalicələr məhsuldarlığa təsir edir. Dərmanları yalnız həkiminin tövsiyəsi ilə qəbul et; həkiminlə məsləhətləşmədən heç bir dərmana başlama və ya onu kəsmə.

Nə vaxt həkimə, nə vaxt təcili yardıma? NHS-ə görə güclü aybaşılar həyatına təsir edirsə, uzun müddətdir davam edirsə, şiddətli ağrın varsa və ya aybaşılar arasında, yaxud cinsi əlaqədən sonra qanaxma olursa, həkiminə müraciət et. ACOG-a görə 2 saatdan çox müddət hər saat prokladka və ya tampon dəyişirsənsə və buna döş qəfəsində ağrı, təngnəfəslik, keylik və ya baş gicəllənməsi qoşulursa, dərhal təcili tibbi yardım al və ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et. Hamilə ola biləcəyini düşünürsənsə və qanaxman güclüdürsə, yenə gözləmədən müraciət et.

Əzizim, aybaşın hər ay səni yorursa, planlarını pozursa, bu sənin "şişirtdiyin" bir şey deyil. Düzgün qiymətləndirmə və müalicə ilə bir çox qadın rahatlayır. Özünə bu yaxşılığı et və danışmaqdan çəkinmə.