Göbək ciyəsinə qulluq: düşənə qədər bilməli olduqların

Körpənin göbəyindəki o kiçik ciyə parçası ilk günlərdə bir çox yeni valideyni ən çox narahat edən şeylərdən biridir. Toxunsam, ağrıyarmı, necə təmizləyim, nə vaxt düşəcək? Yaxşı xəbər budur: göbək ciyəsi səndən çox az şey istəyir. Bir az səbir, bir az diqqət və bol quru hava.

Ciyə nə vaxt düşür? Doğuşda ciyə kəsildikdən sonra kiçik bir kötük qalır. Bu kötük zamanla quruyur və özbaşına düşür. Yenidoğana qulluq təlimatlarına görə göbək ciyəsi normalda 7-14 günə düşür. Amerika Pediatriya Akademiyası (AAP) da bildirir ki, ciyə körpə 3 həftəlik olana qədər quruyub düşməlidir, bu müddətdən sonra hələ də qalırsa, həkim müayinəsi lazımdır.

Quru qulluq: nə qədər az, o qədər yaxşı. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) sağlam yenidoğanlarda infeksiyanın qarşısını almaq üçün təmiz və quru ciyə qulluğunu tövsiyə edir. Yenidoğana qulluq təlimatları da sağlam körpələrdə göbəyin düşənə qədər heç nə ilə silinmədən quru saxlanmasını və üstünə cuna sarınmamasını tövsiyə edir. AAP-yə görə ciyəyə spirt sürtməyə də ehtiyac yoxdur. ÜST bəzi cəmiyyətlərdə ciyəyə sürtülən ənənəvi maddələri zərərli təcrübələr sırasında sayır. Ona görə də göbəyə həkiminin tövsiyə etmədiyi heç nə sürtmə.

Bezi göbəyin altından qatla. Nəmlik ciyənin qurumasını çətinləşdirir. AAP bezi ciyənin altından qatlamağı tövsiyə edir, beləliklə sidik ciyəyə dəymir. Təlimatlarda da ciyənin bezlə örtülməməsi, lazım olarsa bezin öz üstünə qatlanaraq göbəyin açıq saxlanması deyilir.

Göbək düşənə qədər çimizdirmə necə olur? Yenidoğana qulluq təlimatlarına görə göbəyin islanması onun düşməsini gecikdirə və göbək infeksiyasını (omfalit) asanlaşdıra bilər. Ona görə də evdə ilk vanna çimizdirməsi göbək quruyub düşdükdən bir gün sonra tövsiyə olunur. O günə qədər körpəni hər gün ilıq su və yumşaq bez və ya dəsmalla, göbəyini qoruyaraq silə bilərsən.

Düşərkən görə biləcəyin normal hallar: AAP-yə görə ciyə ayrılarkən bezdə bir neçə damcı qan görmək normaldır. Bu kiçik ləkələr səni qorxutmasın. Amma qanaxma aktiv şəkildə davam edirsə, vəziyyət fərqlidir və həkimə müraciət etməlisən.

İnfeksiya (omfalit) əlamətləri: təlimatlar xatırladır ki, quruyan ciyə toxuması bakteriyaların çoxalması üçün əlverişli mühitdir. Ona görə də bu əlamətlərə diqqət et:

• Göbək ətrafında qızartı və ya şişkinlik
• Pis qoxulu, saralmış axıntı
• Göbəyə toxunanda körpənin ağlaması və ya həssaslıq
• Dayanmayan qanaxma

Göbək qranulyoması: bəzən ciyə tam qurumaq əvəzinə yerində qırmızımtıl-qəhvəyi kiçik toxuma qala bilər. Buna göbək qranulyoması deyilir. Bu toxuma açıq sarımtıl maye sızdıra bilər. AAP-yə görə çox vaxt bir həftə ərzində özbaşına keçir. Keçməsə, həkimin müalicə edə bilər.

Göbək yırtığı: körpən ağlayanda göbəyində qabarıqlıq görə bilərsən. AAP bunu qarın divarındakı kiçik dəliklə izah edir və adətən ilk 12-18 ayda özbaşına sağaldığını bildirir. NHS-ə görə körpələrdə göbək yırtığı noxud boyda olandan təxminən 2 sm-ə qədər ola bilər və adətən 5 yaşa qədər yox olur. AAP xüsusilə vurğulayır ki, göbəyə lent və ya metal pul yapışdırılmamalıdır, çünki bunlar yırtığa kömək etmir və dəridə səpgiyə səbəb ola bilər. Yırtıq 3-5 yaşa qədər bağlanmazsa, əməliyyat lazım ola bilər.

Nə vaxt həkimə, nə vaxt təcili yardıma? Bu hallarda pediatra və ya ailə həkiminə müraciət et:

• Göbək ciyəsi 15 gündən çox keçdiyi halda düşməyibsə (bəzi təlimatlara görə) və ya 3 həftə tamam olubsa (AAP)
• Göbəkdə qızartı, şişkinlik, pis qoxulu axıntı və ya qanaxma varsa
• Qranulyoma bir həftəyə keçməyibsə
• Yırtıq böyüyürsə
• Körpən 3 aylıqdan kiçikdirsə və qızdırması 38 °C və ya yuxarıdırsa (ən etibarlı ölçmə rektaldır): gözləmədən dərhal həkimə və ya xəstəxanaya get.

Yırtıq bərkiyib ağrılı görünürsə, nahiyədə rəng dəyişikliyi ilə birlikdə şişkinlik artırsa, qusma və ya qidalana bilməmə, qaz və ya nəcis xaric edə bilməmə, yaxud şiddətli, keçməyən qarın ağrısı varsa, vaxt itirmədən ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et. NHS bu mənzərəni təcili vəziyyət kimi təsvir edir.

Əziz ana, o kiçik ciyə körpənlə aranızdakı doqquz aylıq bağın son xatirəsidir. Ona çox toxunmadan, quru və açıq saxlaman kifayətdir. Öz vaxtında düşəcək və yerində öpməyə doymayacağın balaca bir göbək qalacaq.