Aybaşı nizamsızlığı: nə vaxt həkimə getməli?

Normal aybaşı dövrü 21-35 gün arasında dəyişir, ortalama 28 gündür. Aybaşının 2-7 gün çəkməsi normaldır. Qan itkisi təxminən 30-80 ml (təxminən 3-7 adi ped və ya tampon) olur. Bu hədlərdən kənara müntəzəm çıxmalar və ya qəfil dəyişikliklər müayinə tələb edə bilər.

Nizamsızlıq növləri:

• Oliqomenoreya: 35 gündən uzun aralıqla gələn aybaşı — çox vaxt PCOS, hipotireoz və ya yüksək prolaktin
• Polimenoreya: 21 gündən qısa aralıqla gələn aybaşı — anovulyator (ovulyasiya olmur) və ya luteal çatışmazlıq
• Menorragiya: 7 gündən uzun və ya 80 ml-dən çox qanaxma — mioma, polip, koaqulopatiya
• Metrorragiya: aybaşı dövründən kənar ara qanaxma — endometrial patologiya, hormonal pozğunluq
• Amenoreya: aybaşının ümumiyyətlə olmaması — hamiləlik (ən çox), erkən menopauza, hipotalamik amenoreya (stress, idman, pəhriz)

Dərhal həkimə get: hər saat birdən çox pedi isladan qanaxma, iri laxtalar, qan itkisi ilə bağlı nəfəs darlığı, başgicəllənmə və ya ürəkdöyünmə, 3 aydan uzun müddət aybaşının olmaması (hamiləlik istisna edildikdən sonra), 38 °C-dən yuxarı qızdırma ilə birlikdə aybaşı, cinsi əlaqədən sonra təkrarlanan qanaxma, menopauzadan sonra qanaxma.

Növbə alıb həkimə getməli olduğun hallar: aybaşıların qəfildən nizamsızlaşması, 7 gündən uzun çəkən aybaşı, 35 gündən uzun aralıqla gələn aybaşı (3 dəfə və daha çox), gündəlik həyata təsir edən şiddətli sancılı ağrı, ara qanaxmalar, tüklənmənin artması, sızanaq, çəki artımı + aybaşı nizamsızlığı (PCOS ola bilər).

Bilinməli yaş hədləri: menarxe (ilk aybaşı) 9-15 yaş arasında normaldır. İlk 1-2 ildə nizamsızlıq gözlənilir (HHY oxu yetişir). 30-40 yaş arasında aybaşılar daha müntəzəm olur. 40 yaşlarda perimenopauza başlaya bilər, dövrlər qısalır və ya uzanır. 45-55 yaş arasında menopauza normaldır.

Həkim qəbulundan əvvəl hazırlıq: son 3-6 ayın aybaşı qeydlərini çıxar (tarix, müddət, axının miqdarı, ağrı), istifadə etdiyin dərmanlar və əlavələr, çəki dəyişikliyi, stresin səviyyəsi, simptomlar (sızanaq, tüklənmə, isti basmaları). Bu məlumatlar həkimin qərarını sürətləndirir.

Mümkün müayinələr: qan analizi (FSH, LH, estradiol, prolaktin, TSH, AMH), kiçik çanaq USM-i (mioma, kista, endometriumun qalınlığı), lazım olarsa histeroskopiya və ya MRT. Müayinələr çox vaxt aybaşının 2-5. günü istənilir (follikulyar faza).