Hamiləlikdən əvvəl həkim qəbulu: hansı testlər, nələri soruşmalı?

Hamiləlikdən əvvəlki həkim qəbulu hamilə qalmağa cəhd etməzdən 3-6 ay əvvəl olmalıdır. Məqsəd həm mövcud sağlamlıq problemlərini nəzarət altına almaq, həm də hamiləlikdə çətinlik yarada biləcək amilləri erkən aşkar etməkdir. Bu qəbul standart illik ginekoloji müayinədən daha əhatəlidir.

Həkim seçimi: başlanğıc üçün ginekoloq və ya ailə həkimi kifayətdir. Bu hallarda birbaşa reproduktoloqa get: 35+ yaş + 6 ay cəhd, 40+ yaşda gözləmədən, məlum PCOS/endometrioz/anovulyasiya, əvvəllər təkrarlanan düşüklər (2+), kişi faktoru şübhəsi, nizamsız aybaşı.

Standart qan analizləri (hamiləlikdən əvvəlki panel):

• Ümumi qan analizi (anemiya skrininqi)
• Qlükoza (ac qarına) və HbA1c — diabet/insulinə müqavimət
• TSH və fT4 — qalxanabənzər vəzi (qalxanabənzər vəzi dərmanı qəbul edirsənsə, hədəf dəyəri həkimin müəyyən edir)
• Qaraciyər fermentləri (ALT, AST)
• Kreatinin — böyrəklər
• B12, ferritin, D vitamini (25-OH-D)
• Lipid profili — xüsusilə PCOS, piylənmə varsa
• Leykosit formulu

İnfeksiya və immunitet skrininqi:

• Məxmərək (rubella) antitelləri — yoxdursa peyvənd ol, sonrakı 1 ay hamilə qalma
• Suçiçəyi (varicella) antitelləri — yoxdursa peyvənd ol, 1 ay gözlə
• Hepatit B (HBsAg) və hepatit C
• HİV — vaxtında müalicə ilə körpəyə keçmənin qarşısı alına bilər
• Sifilis (VDRL/RPR)
• Toksoplazma IgG/IgM (xüsusilə pişik saxlayanlar)
• Cinsi keçmişinə görə HPV skrininqi — son 3 ildə Pap smear etdirməmisənsə

Genetik skrininq (tövsiyə olunur):

• Hemoqlobin elektroforezi — Aralıq dənizi anemiyası (talassemiya), oraqvari hüceyrəli anemiya — bəzi bölgələrdə geniş yayılıb. Azərbaycanda talassemiya daşıyıcılığı geniş yayılıb; buna görə nikahdan əvvəl tibbi müayinə Ailə Məcəlləsinin 13-cü maddəsinə görə məcburidir və talassemiya kimi irsi qan xəstəlikləri üzrə yoxlamanı da əhatə edir. Bu müayinədən keçmisənsə, nəticəni həkiminə göstər
• Kistoz fibroz daşıyıcılığı (hər iki tərəf üçün)
• Tey-Saks (xüsusilə Aşkenazi yəhudi mənşəli ailələrdə)
• Qohum evliliyi varsa, karyotip və genişləndirilmiş skrininq tövsiyə olunur
• Ailədə genetik xəstəlik olubsa, genetik məsləhət

Peyvənd vəziyyəti:

• Məxmərək və suçiçəyi canlı peyvəndlərdir — yoxdursa indi vurdur, 1 ay hamilə qalma
• Hepatit B seriyası (3 doza)
• Qrip (mövsümi)
• Tdap (tetanus-difteriya-göyöskürək) — hamiləlikdə 27-36-cı həftələrdə bir doza
• COVID-19 — cari tövsiyələrə görə

Həkimə veriləcək 10 sual:

• 1) Qəbul etdiyim dərmanlardan hansılar hamiləlikdə təhlükəsizdir, hansılar dəyişdirilməlidir?
• 2) Folik turşu dozam nə qədər olmalıdır? Tövsiyə etdiyiniz multivitamin var?
• 3) Peyvəndlərimdən hansıların vaxtı keçib?
• 4) BKİ/çəkim üçün hədəf nə olmalıdır? Dietoloqa göndəriş lazımdırmı?
• 5) Aybaşımın nizamlı olması ovulyasiyanı göstərirmi? Əlavə müayinə lazımdırmı?
• 6) Genetik skrininq etdirməliyəmmi? Hansı testlər?
• 7) Həyat yoldaşım hansı testləri etdirməlidir?
• 8) Ailə keçmişim (diabet, hipertoniya və s.) əlavə skrininq tələb edirmi?
• 9) Nə qədər cəhd etdikdən sonra yenidən gəlməliyəm?
• 10) Hamilə qalmaq üçün ən uyğun günlər hansılardır, izləmə üçün nə tövsiyə edirsiniz?

Həyat yoldaşı üçün hamiləlikdən əvvəlki qəbul:

• Spermoqramma (lazım olarsa — məsələn, uzun müddətdir hamiləlik olmursa)
• Ümumi qan analizi, qlükoza, lipidlər
• Cinsi yolla keçən xəstəliklərin skrininqi
• Genetik skrininq (daşıyıcılıq)
• Xroniki xəstəliklərin nəzarət altına alınması
• Dərmanların nəzərdən keçirilməsi (testosteron, finasterid və s. məhsuldarlığa təsir edə bilər)
• Həyat tərzi üzrə məsləhət (siqaret, spirtli içki, isti)

Xroniki xəstəliyi olanlar üçün əlavə hazırlıq:

• Diabet: hədəf HbA1c <6,5, insulinə keçid, retinopatiyanın qiymətləndirilməsi
• Hipertoniya: AÇF inhibitorları hamiləlikdə uyğun deyil; hamiləlikdə istifadə oluna bilən dərmana keçid (hansı olacağını həkimin müəyyən edir)
• Hipotireoz: TSH <2,5, tiroid dərmanının dozasının həkim tərəfindən tənzimlənməsi
• Epilepsiya: qıcolma əleyhinə dərmanın dəyişdirilməsi (valproy turşusu teratogendir); həkimin daha yüksək dozada folik turşu tövsiyə edə bilər
• Astma, lupus, revmatoid artrit: xəstəliyin nəzarət altına alınması, dərman təhlükəsizliyinin qiymətləndirilməsi
• Depressiya: SSRI-nin qiymətləndirilməsi, terapiyanın davamı

Həkiminlə məsləhətləşmədən heç bir dərmanı kəsmə və ya başlama.

Praktik yoxlama siyahısı (qəbuldan əvvəl hazırla):
☐ Peyvənd kartını gətir (yoxdursa, ailə həkimindən al)
☐ Ailənin sağlamlıq keçmişini yaz (2 nəsil — ana-ata, baba-nənə, bacı-qardaş)
☐ Əvvəlki hamiləliklərini yaz (keçmiş düşüklər, doğuşlar, ağırlaşmalar)
☐ Qəbul etdiyin bütün dərman və əlavələrin siyahısı (dozası ilə)
☐ Aybaşı keçmişi (son 6 ayın tarixləri, orta uzunluq, nizamlılıq)
☐ Allergiyaların
☐ Suallarını yaz (yuxarıdakı 10 sual)