Hamiləlikdə peyvəndlər: qrip, göyöskürək və RSV ilə körpəni qorumaq

Hamiləlikdə vurdurduğun bəzi peyvəndlər yalnız səni deyil, hələ doğulmamış körpəni də qoruyur. Orqanizminin peyvəndə qarşı hasil etdiyi antikorlar plasenta vasitəsilə körpəyə keçir və onu həyatının ən müdafiəsiz ilk aylarında qoruyur. Bu bələdçi Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidmətinin (NHS), ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzlərinin (CDC) və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatlarına əsaslanır.

Göyöskürək niyə bu qədər vacibdir? CDC-yə görə göyöskürəkdən ölümlərin təxminən 10-dan 7-si 2 aydan kiçik körpələrdə olur və bu körpələr öz peyvəndlərini almaq üçün çox kiçikdirlər. Bir çox körpə göyöskürəkdə heç öskürmür; bunun əvəzinə nəfəsi dayana və göyərə bilər. Bir çox ölkədə körpəyə göyöskürək peyvəndi 2-ci ayda başlanır, amma qoruma yalnız təxminən 4-cü ayda vurulan ikinci dozadan sonra, körpə təxminən 5 aylıq olanda yaranır. Hamiləlikdə vurulan peyvənd bu boşluğu bağlamağa kömək edir.

Hamiləlikdə Tdap peyvəndi: Hamilələrə adətən vurulan tetanus-difteriya (Td) peyvəndi göyöskürəyə qarşı qoruma əlavə edən Tdap (tetanus, difteriya və asellülyar göyöskürək) ilə əvəz oluna bilər.

• Bir çox ölkədə hər hamiləlikdə bir doza Tdap tövsiyə olunur ki, əvvəlki hamiləlikdə vurdurmuş olsan belə, hər körpəyə yüksək səviyyədə antikor keçsin.
• Peyvənd keçmişinə görə sənə Td dozası düşürsə, həkimin onu Tdap ilə əvəz etməyə qərar verə bilər.
• Tdap ilə Td dozası arasında adətən ən azı 4 həftə fasilə tövsiyə olunur.
• Peyvəndi hamiləliyin hansı həftəsində vurdurmalı olduğunu ölkəndəki peyvənd təqviminə görə ailə həkimin və ya mama deyəcək.

Peyvənd keçmişini bilmirsənsə, ailə həkiminə müraciət et. Pulsuz peyvənd proqramı ölkədən ölkəyə dəyişir; səndə nəyin qüvvədə olduğunu həkimindən və ya mamadan soruş.

Ölkəyə görə vaxt: NHS göyöskürək peyvəndini adətən 20-ci həftə civarında, 16-cı həftədən etibarən tövsiyə edir və ən yaxşı qoruma üçün 32-ci həftədən əvvəl vurulmasını, buraxılsa, sonra da vurula biləcəyini deyir. CDC isə onu hər hamiləlikdə 27-36-cı həftələr arasında, tərcihən bu dövrün əvvəlində tövsiyə edir. Bu fərqlər ölkələrin öz proqramlarından qaynaqlanır; yaşadığın ölkənin təqviminə əməl etməyin kifayətdir.

Qrip peyvəndi: NHS qeyd edir ki, hamiləlikdə immunitet sistemi hamiləliyi qorumaq üçün zəifləyir, hamilələr pnevmoniya kimi qrip ağırlaşmalarını və xəstəxanaya yerləşdirilməni daha tez-tez yaşayır. NHS-ə görə tədqiqatlar qrip peyvəndinin hamiləliyin hər dövründə təhlükəsiz olduğunu göstərir; peyvənd həm səni qoruyur, həm də doğuşdan sonrakı ilk aylarda körpəni qorumağa kömək edir. Hamiləlikdə inyeksiya ilə vurulan qrip peyvəndi inaktivdir, yəni canlı virus ehtiva etmir və qrip yarada bilməz. Qrip peyvəndini digər hamiləlik peyvəndləri ilə eyni vaxtda da vurdura bilərsən və peyvənddən sonra əmizdirə bilərsən. Vaxtını həkiminlə və ya ailə həkiminlə danış.

RSV peyvəndi: RSV (respirator-sinsitial virus) adətən soyuqdəyməyə səbəb olan geniş yayılmış virusdur, amma körpələrdə pnevmoniya və bronxiolit kimi ağır ağciyər infeksiyalarına səbəb ola bilər. NHS deyir ki, hamiləlikdə vurulan RSV peyvəndi qorumanı körpəyə ötürür və körpənin doğuşdan sonrakı ilk 6 ayda ağır RSV keçirmə ehtimalını azaldır; peyvəndi 28-ci həftə civarında tövsiyə edir, lazım olsa doğuşa qədər vurula bilər. CDC isə iki seçim təklif edir: sentyabr-yanvar arasında 32-36-cı həftələrdə hamiləyə peyvənd və ya 8 aylıq və ya daha kiçik körpəyə ilk RSV mövsümündə qoruyucu preparat. RSV peyvəndinin hamilələrə rutin olaraq vurulub-vurulmaması ölkədən ölkəyə dəyişir; sənin üçün uyğun olub-olmadığını həkimindən soruş.

Canlı peyvəndlər: NHS-ə görə qızılca-parotit-məxmərək (QPM) kimi canlı virus ehtiva edən peyvəndlər körpə üçün nəzəri infeksiya riski daşıdığı üçün adətən doğuşdan sonraya saxlanılır. NHS həmçinin qeyd edir ki, buna baxmayaraq heç bir canlı peyvəndin anadangəlmə qüsura səbəb olduğuna dair sübut yoxdur. CDC də QPM peyvəndi çatışmırsa, onun hamiləlikdən əvvəl vurulmasını və ehtiyat üçün peyvənddən sonra bir ay hamilə qalmamağı tövsiyə edir. Hamiləlik planlaşdırırsansa, peyvənd qeydlərini nəzərdən keçirib həkiminlə bölüşmək yaxşı başlanğıcdır.

Səfərə çıxacaqsansa: NHS deyir ki, sarı qızdırma kimi bəzi səyahət peyvəndlərinin riskləri var və bunları mama və ya həkiminlə danışmalısan. CDC xaricə gedəcək hamilələrə səfərdən ən azı 4-6 həftə əvvəl həkimləri ilə görüşməyi tövsiyə edir.

Təhlükəsizlik: Bir çox tədqiqat Tdap peyvəndinin hamiləlikdə təhlükəsiz olduğunu göstərir; Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı və CDC də hamiləlikdə bu peyvəndi tövsiyə edir. NHS deyir ki, tetanus peyvəndi lazım olanda hamiləlikdə təhlükəsiz şəkildə vurula bilər. CDC qeyd edir ki, peyvəndi doğuşdan sonraya saxlayan analarda qoruyucu antikorlar dərhal yaranmır, orqanizmin antikor hasil etməsi təxminən 2 həftə çəkir.

Nə vaxt həkiminlə və ya mama ilə məsləhətləşməli?

• Peyvənd keçmişini bilmirsənsə və ya əvvəllər tetanus peyvəndi vurdurub-vurdurmadığını xatırlamırsansa.
• Hamiləliyinin ortasına çatmısan, amma Tdap peyvəndi mövzusu hələ açılmayıbsa.
• Qrip mövsümü yaxınlaşırsa və ya RSV peyvəndi ilə maraqlanırsansa.
• Xaricə səfər planlaşdırırsansa.
• Ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et: Peyvənddən sonra nəfəs almaqda çətinlik və ya üzdə və dodaqlarda sürətlə yaranan şişkinlik kimi ağır allergik reaksiya əlamətləri olarsa. NHS qeyd edir ki, belə reaksiyalar çox nadirdir və peyvəndi vuran tibb işçiləri onlara müdaxilə üçün təlim keçib.

Əziz gələcək ana, hamiləlikdə vurdurduğun hər peyvənd körpənə hələ doğulmamış verdiyin ilk hədiyyələrdən biridir. Ağlına gələn hər sualı ailə həkiminə və ya ginekoloquna soruşmaqdan çəkinmə; birlikdə ən doğru təqvimi müəyyən edə bilərsiniz.