Əmzikdən istifadə: nə vaxt başlamalı, necə təhlükəsiz olar?

Bütün körpələr əmmə ehtiyacı ilə doğulur. Bu refleks qidalanmaq üçün lazımdır, bəzi körpələr üçün isə sakitləşdiricidir. Körpən qidalanmadan əlavə də əmmək istəyirsə, əmzik bu ehtiyacı ödəyə bilər. Bu bələdçi Amerika Pediatriya Akademiyasının (AAP) və Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidmətinin (NHS) tövsiyələrini bir araya gətirir.

Yuxuda əmzik və qəfil körpə ölümü: AAP deyir ki, gündüz yuxusunda və gecə yuxusunda əmzik vermək qəfil körpə ölümü sindromu (SIDS) riskini azaltmağa kömək edir və əmzik körpə yuxuya getdikdən sonra ağzından düşsə belə, bu qüvvədədir. Düşən əmziyi geri taxmağın lazım deyil. NHS də qeyd edir ki, körpəni yatızdırarkən əmzikdən istifadə etməyi düşünə bilərsən, bəzi tədqiqatlar bunun SIDS riskini azalda biləcəyini göstərib.

Əmizdirirsənsə, bir az gözlə: AAP əmzik verməzdən əvvəl əmizdirmənin yaxşıca qaydaya düşməsini gözləməyi tövsiyə edir; bu, adətən təxminən 3-4 həftə çəkir. Əmizdirmənin qaydaya düşməsi bu deməkdir: südün kifayət qədərdir, əmizdirmə rahat və müntəzəmdir, körpən döşü yaxşı tutur və lazım olduğu kimi çəki alır. Körpəni əmizdirmirsənsə, əmziyə istədiyin vaxt başlaya bilərsən.

Əmzik qidalanmanı əvəz etməsin: AAP əmziyin qidalanmanı gecikdirmək və ya onu əvəz etmək üçün istifadə olunmamasını, yalnız körpənin ac olmadığına əmin olanda verilməsini tövsiyə edir. Körpən əmzik istəmirsə, məcbur etmə. Sonra yenidən sınaya bilərsən, amma bəzi körpələr əmziyi heç sevmir və bu da normaldır.

Heç vaxt bağlama, heç vaxt şirinə batırma:

• AAP deyir ki, əmziyi beşiyə və ya körpənin boynuna, yaxud əlinə heç vaxt bağlama; bu, ağır zədəyə, hətta ölümə səbəb ola bilər.
• Yatarkən əmziyi boynundan asma və ya paltarına bərkitmə.
• NHS əmziyin şəkər və ya mürəbbə kimi şirin bir şeyə batırılmamasını tövsiyə edir və bunu diş çürüməsinin qarşısını alma tövsiyələri sırasına daxil edir.
• NHS-ə görə bal 1 yaşından əvvəl verilməməlidir, çünki kiçik körpələr onu təhlükəsiz həzm edə bilmir. Əmziyi bala batırmaq da buna aiddir.

Düzgün əmzik seçmək (AAP):

• Yumşaq uclu, bir hissəli model seç; bəzi modellər iki hissəyə ayrıla bilir.
• Qoruyucu qalxan ən azı 1,5 düym (təxminən 3,8 sm) enində olmalıdır ki, körpə əmziyin hamısını ağzına ala bilməsin.
• Qalxan bərk plastikdən hazırlanmalı və hava dəlikli olmalıdır.
• Butulkanın əmziyini əmzik kimi istifadə etmə; körpə güclü əmsə, uc halqadan çıxıb boğulmaya səbəb ola bilər.
• Bir neçə ehtiyat saxla, əmziklər ən lazımlı anda itir.

Təmizlik və yoxlama: AAP ilk istifadədən əvvəl əmziyi istehsalçının təlimatına görə qaynatmağı və ya qabyuyan maşından keçirməyi tövsiyə edir. Ucun içində qalan suyu təmiz əllərlə sıxaraq boşalt; əks halda içindəki isti su körpənin ağzını yandıra bilər. Körpən 6 aylıq olana qədər əmziyi bu şəkildə tez-tez təmizlə, sonra sabunla yuyub təmiz su ilə yaxalamaq kifayətdir. Əmziklər zamanla korlanır: son istifadə tarixi keçibsə, rəngi dəyişibsə və ya cırılıbsa, yenisini al.

Qulaq infeksiyası və dişlər: NHS qulaq infeksiyalarının qarşısını almağa kömək edə biləcək addımlar sırasında uşağa 6 aylıqdan sonra əmzik verməməyə çalışmağı sayır. AAP-yə görə uşaq 2-4 yaşından sonra da əmziyi güclü şəkildə əmməyə davam edərsə, bu, ağzın formasına və dişlərin düzülüşünə təsir edə bilər. Uşaq daimi ön dişləri çıxmazdan əvvəl tərgidərsə, dişləmə qaydasının öz-özünə düzəlmə ehtimalı yüksəkdir.

Gecə oyanmalarına hazır ol: AAP xatırladır ki, yuxuya getmək üçün əmziyə bağlı olan körpələr əmzik ağızlarından düşəndə oyana bilər. Yatan körpənin ağzından düşən əmziyi geri taxmağın lazım deyil, amma körpən oyanıb əmziyi axtarırsa və onu özü tapıb taxa bilməyəcək qədər kiçikdirsə, sənin uzatmağın lazım gələ bilər.

Əmzikdən tərgitmək: AAP-nin ilk tövsiyəsi təəccüblü, amma sadədir: vərdişə məhəl qoyma, uşaqların çoxu öz-özünə tərgidir. Sərt sözlər, lağ etmək və ya cəza uşağı kədərləndirir və işə yaramır. Bunun əvəzinə:

• Əmzikdən istifadə etməyəndə uşağını təriflə və mükafatlandır.
• Ulduz cədvəli və gün ərzində incə xatırlatmalar sınaya bilərsən.
• Darıxdığından əmirsə, əllərini sevdiyi bir məşğuliyyətlə məşğul et.
• Hansı üsulu seçsən də, uşağına izah et; onu qorxudursa və ya gərginləşdirirsə, dərhal dayandır.

Nə vaxt həkimlə məsləhətləşməli?

• Uşağının damağında və ya dişlərinin düzülüşündə dəyişiklik görsən, pediatra və ya uşaq stomatoloquna müraciət et (AAP).
• Əmizdirmə qaydaya düşmürsə, körpən döşü yaxşı tutmursa və ya kifayət qədər çəki almırmış kimi görünürsə, əmzik verməzdən əvvəl tibb işçisi ilə məsləhətləş.
• Uşağının sağlamlığı və ya inkişafı ilə bağlı hər hansı narahatlığın varsa, çəkinmədən həkiminə soruş.

Əziz ana, əmzik nə məcburidir, nə də qadağan. Doğru vaxtda başlayıb bir neçə sadə qaydaya əməl edəndə körpən üçün təhlükəsiz rahatlıq vasitəsi ola bilər. Hansı yolu seçsən də, körpəni ən yaxşı sən tanıyırsan.