Boğulmanın qarşısını almaq (0-36 ay): riskli qidalar və kiçik əşyalar

Körpən əlavə qidaya başlayanda, sonra hər şeyi ağzına apardığı o maraqlı dövrdə boğulma qorxusu bir çox valideynin ağlının bir küncündə olur. Yaxşı xəbər budur: boğulma risklərinin çoxunu sadə tədbirlərlə xeyli azaltmaq olar. Bu bələdçi NHS və Amerika Pediatriya Akademiyasının (AAP) tövsiyələrinə əsaslanır.

Kiçik uşaqlar niyə daha çox risk altındadır? AAP-yə görə ən yüksək risk körpələrdə və kiçik uşaqlardadır, çünki onlar dünyanı hər şeyi ağızlarına apararaq kəşf edirlər və tənəffüs yolları kiçikdir. Yeməklərini yaxşı çeynəyə bilməyəndə bütöv udmağa çalışa bilərlər. AAP qeyd edir ki, boğulma ölümlərinə ən çox şarlar, toplar, şüşə kürəciklər, oyuncaq hissələri və kiçik yumru qidalar səbəb olur.

Yüksək riskli qidalar: AAP aşağıdakı qidaların uşağın inkişafına görə 4 yaşına qədər və ya daha sonraya qədər verilməməsini, yaxud forması dəyişdirilərək verilməsini tövsiyə edir:

• Sosiska və ət çubuqları
• Bərk, yapışqan və ya yumşaq-uzanan konfetlər və saqqız
• Qoz-fındıq və tumlar (xüsusilə günəbaxan tumu; bütöv qoz-fındıq 5 yaşından əvvəl verilmir)
• Bütöv üzüm
• Yerkökü çubuğu kimi çiy tərəvəzlər, alma dilimi kimi çiy meyvə parçaları
• Popkorn
• Qalın topa halında yer fındığı pastası və digər qoz-fındıq pastaları
• Zefir (yumşaq şirniyyat)
• Ət tikələri, pendir kubikləri və hörmə pendir

Necə doğranır? AAP-yə görə sosiska və ya üzüm kimi yumru, bərk qidalar tamamilə kiçik hissələrə doğrandıqda verilə bilər. AAP körpələrə və kiçik uşaqlara verilən yeməklərin yarım düymdən, yəni təxminən 1,3 sm-dən böyük olmayan hissələrə bölünməsini və uşağa yeməyini yaxşı çeynəməyi öyrətməyi tövsiyə edir. Yer fındığı pastası kimi pastaları qaşıqla və ya topa halında deyil, nazik qat şəklində sürtərək ver.

Oturaraq və nəzarət altında ye: AAP tövsiyə edir ki, körpələr və kiçik uşaqlar yemək vaxtı həmişə nəzarət altında olsun, uşaqlar stolda və ya oturaraq yesin, ağzında yemək olarkən heç vaxt qaçmasın, yeriməsin, oyun oynamasın və uzanmasın. AAP həmçinin xatırladır ki, boğulma hallarının çoxu böyük bacı-qardaşların kiçiyə təhlükəli yemək, oyuncaq və ya kiçik əşya verməsi ilə baş verir; böyük uşaqlarına da bunu izah et.

Kiçik əşyalar: AAP-yə görə evdə boğulmaya səbəb ola biləcək əşyalar bunlardır:

• Şarlar (AAP-yə görə risk 8 yaşına qədər davam edir)
• Xırda pullar və şüşə kürəciklər
• Kiçik hissəli oyuncaqlar və kiçik toplar
• Qələm və flomaster qapaqları
• Dərman şprisləri
• Sıxılanda tamamilə ağza sığan oyuncaqlar

AAP oyuncaq qablaşdırmasındakı yaş tövsiyələrinə əməl etməyi, mebelin altını və divan yastıqlarının arasını xırda pul, batareya kimi kiçik əşyalar üçün müntəzəm yoxlamağı tövsiyə edir.

Düymə batareya: həmişə təcili. AAP-yə görə udulan düymə batareya və ya litium sikkə batareya həyat üçün təhlükəli zədələrə səbəb ola bilər və qida borusunda ilişib qalsa, 2 saat ərzində toxumanı yandıra bilər. Bu batareyalar pultlarda, termometrlərdə, avtomobil açarlarında, saatlarda, musiqili təbrik kartlarında və işıqlı ayaqqabılarda olur. Batareya yuvalarının möhkəm bağlı olduğuna əmin ol, bu batareyaları istifadə edən əşyaları uşağının əli çatmayan yerdə saxla. AAP xatırladır ki, bitmiş batareyalar belə təhlükəli ola bilər. Uşağının batareya uddığından şübhələnirsənsə, əlamət gözləmədən dərhal ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et və ya ən yaxın təcili yardım şöbəsinə get və həkimlərə bunun litium sikkə batareya ola biləcəyini de. Qusdurmağa çalışma və heç bir səbəbə görə təcili yardımı gecikdirmə. AAP-yə görə burna və ya qulağa düşən düymə batareya da təcili müdaxilə tələb edir.

Maqnitlər də təcilidir: AAP-yə görə bir neçə güclü maqnitin udulması həyat üçün təhlükəli ola bilər, çünki maqnitlər həzm sistemi daxilində bir-birini çəkərək ciddi zədə vura bilər. Qarın ağrısı, qusma və ya qızdırma kimi əlamətlər adi xəstəliklərə bənzədiyi üçün gözdən qaça bilər. Maqnit uddığından şübhələnirsənsə, neçə dənə olduğunu bilməsən də, əlamət gözləmədən dərhal ən yaxın təcili yardım şöbəsinə get və ya ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et. AAP qeyd edir ki, müalicəni gecikdirmək mədə və bağırsaqlarda ağır zədəyə, hətta ölümə səbəb ola bilər və əməliyyat lazım gələ bilər. AAP güclü maqnitlərin evdən çıxarılmasını və oyuncaqların boşalmış maqnit baxımından müntəzəm yoxlanılmasını tövsiyə edir.

Öyümə, yoxsa boğulma? NHS-ə görə əlavə qidaya keçərkən öyümək normal refleksdir və səsli olur. Öyüyən körpənin üzü qızara, gözləri yaşara, dilini qabağa itələyə və ya qusa bilər. Boğulma isə səssizdir. Açıq dərili körpələrdə dəri göyərməyə başlaya bilər; tünd dərili körpələrdə göyərmə daha çox diş ətlərində, dodaqların iç səthində və ya dırnaqlarda görünür. AAP-yə görə nəfəs ala bilməmək, xırıltılı və ya qırıq-qırıq nəfəs, danışa bilməmək, ağlaya bilməmək və ya heç səs çıxara bilməmək, göyərmə, boğazını tutmaq, panika və boşalıb huşunu itirmək dərhal kömək tələb edən boğulma əlamətləridir.

Öskürürsə, yanından ayrılma: NHS-ə görə uşağın bərkdən öskürürsə, ilişən şeyi çıxarmaq üçün öskürməyə davam etməsini həvəsləndir və onu tək qoyma. Öskürəyi səssizdirsə və ya normal nəfəs ala bilmirsə, dərhal kömək çağır. NHS həmçinin xatırladır ki, ağzına kor-koranə və ya təkrar-təkrar barmaq salma, çünki bu, ilişən şeyi daha da içəri itələyə bilər.

İlk yardım kursuna qatıl: Boğulan körpəyə və ya uşağa göstərilən ilk yardım körpələr və 1 yaşdan böyük uşaqlar üçün fərqlidir və ən yaxşı praktiki təlimlə öyrənilir. AAP valideynlərə sertifikatlı ilk yardım və əsas həyat dəstəyi kursuna qatılmağı tövsiyə edir. Körpən doğulmazdan və ya əlavə qidaya başlamazdan əvvəl körpə və uşaq ilk yardım kursuna qatılmaq mümkün bir anda nə edəcəyini bilməyini təmin edir.

Nə vaxt həkimə, nə vaxt təcili yardıma? NHS-in tövsiyələri:

• İlişən şey çıxmırsa və uşağın nəfəs ala bilmirsə, səssiz öskürürsə və ya heç öskürə bilmirsə, kömək çağır və dərhal ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et. Yanında kimsə varsa, sən uşağınla məşğul olarkən o zəng etsin; təksənsə, telefonu dinamikə qoy və uşağını buraxma.
• Uşağın huşunu itirsə, dərhal ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et.
• İlişən şey çıxmış olsa belə, uşağını tibb müəssisəsinə apar; bir hissəsi içəridə qalmış ola bilər.

Düymə batareya və ya maqnit uddığından şübhələnəndə də əlamət gözləmədən ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et və ya dərhal təcili yardım şöbəsinə get.

Əziz ana, hər tikəni doğramaq və hər kiçik parçanı yerdən yığmaq bəzən yorucu görünə bilər. Amma bu kiçik vərdişlər uşağını hər gün səssizcə qoruyur. İlk yardım kursu da sənə ən çox ehtiyac olan anda inam verəcək.