Tummy time və erkən inkişaf oyunları

Tummy time (qarın üstə vaxt) körpənin oyaq olarkən qarnı üstə yerə və ya sənin sinənə uzadıldığı, nəzarət altında keçən qısa məşqdir. AAP doğuşdan başlayaraq gündə bir neçə dəfə edilməsini tövsiyə edir. Müntəzəm tummy time boyun, çiyin və kürək əzələlərini gücləndirir, başın yastılaşmasının (plagiosefaliya) qarşısını alır.

Niyə vacibdir: körpələr indi arxası üstə yatırılır (SIDS-in qarşısını almaq üçün), bu da gün ərzində başın arxasının yerə sıxılmasına səbəb olur. Tummy time bu təzyiqi tarazlaşdıraraq başın simmetrik inkişafına kömək edir. Eyni zamanda çevrilmə, iməkləmə, oturma kimi sonrakı motor bacarıqlarının təməlini qoyur.

Yaşa görə müddət: 0-1 ay: gündə 3-4 dəfə, hər dəfə 1-3 dəqiqə (qısa, amma tez-tez; cəmi 10 dəqiqəyə yaxın). 1-2 ay: gündə cəmi 15 dəqiqə. 2-3 ay: gündə cəmi 20 dəqiqə. 3-6 ay: gün ərzində ən azı 30 dəqiqə (ÜST 2019), hər seansda 5-10 dəqiqə. 6 ay: körpə artıq özü qarnı üstə çevrilir, xüsusi tummy time-a ehtiyac qalmır.

Praktik texnikalar: sinə üstündə tummy time (ana arxası üstə, körpə onun üstündə qarnı üstə) ən asan başlanğıcdır. Diz üstə vəziyyət (körpə ananın dizləri üstündə uzanıb, başı qaldırılıb) qazın çıxmasına da kömək edir. Yerə yorğan sərib körpəni güzgünün qarşısına uzatmaq — körpə öz əksi ilə maraqlanır. Yüksək kontrastlı (ağ-qara) kitab və ya diqqət çəkən oyuncaq görmə sahəsinə qoyula bilər.

Körpə ağlayırsa: 30 saniyə-1 dəqiqəyə qədər sına, ağlamağa davam edərsə, qucağına al. Yorğun və ya ac olanda bunu sevmir. Ən yaxşı vaxtlar: bez dəyişdikdən sonra, qidalanmadan əvvəl (reflyuks riski yüksək olduğu üçün qidalanmadan sonra tövsiyə olunmur), çimizdirmədən sonra oyaq olarkən.

Aya görə uyğun inkişaf oyunları:

• 0-2 ay: yüksək kontrastlı şəkillər, ananın üzünü yaxından göstərmək, astadan mahnı oxumaq, barmağı gözlə izləmə oyunu, dəri-dəriyə təmas.
• 3-4 ay: cingiltili oyuncağı tutmağa həvəsləndirmək, güzgü oyunu, yumşaq topu uzadıb geri çəkmək, musiqili oyuncaqlar, "ku-ku" oyunu.
• 5-6 ay: dəstəklə oturaraq oyunlar, fərqli toxumalı oyuncaqlar, adını çağıranda reaksiya, yumşaq kitabı vərəqləmək.
• 7-9 ay: qutudan oyuncaq çıxarıb-qoymaq, əşyaların daimiliyi (örtülmüş oyuncağı tapmaq), sadə əl-göz koordinasyonu.
• 10-12 ay: üst-üstə qoyulan kublar, ilk sözləri stimullaşdıran təkrar oyunları, gizlədilmiş oyuncağı axtarmaq, ilk addım cəhdləri.

Qırmızı bayraqlar (pediatrınla məsləhətləş): 4 aya qədər tummy time zamanı başını qaldıra bilməmək, 3 aya qədər sosial təbəssümün olmaması, 4 aya qədər səsə tərəf dönməmək, asimmetrik baş forması (bir tərəfə əyik), bir tərəfə dönməyə üstünlük vermək (tortikollis əlaməti ola bilər), inkişafda dayanma.