Tualet vərdişi: nə vaxt başlamalı, addım-addım necə irəliləməli?

Bezlərlə vidalaşmaq həm sənin, həm də uşağın üçün böyük addımdır. Bu proses vaxt, təcrübə və səbir tələb edir. NHS-in dediyi kimi bəzi uşaqlar yeni bacarıqları tez mənimsəyir, bəzilərinin daha çox vaxta və dəstəyə ehtiyacı olur. Bu bələdçi Amerika Pediatriya Akademiyasının (AAP) və Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidmətinin (NHS) tövsiyələrinə əsaslanır.

Nə vaxt başlamalı? AAP-yə görə uşaqlar adətən 18-24 ay arasında sidik kisəsi və bağırsaq nəzarətinin ilk əlamətlərini göstərir. ABŞ-da tualet vərdişinə orta başlama yaşı 2-3 yaşdır, uşaqların çoxu 4 yaşına qədər tualetdən istifadə etməyi öyrənir. AAP hazırlıq əlamətlərinə baxmağı tövsiyə etsə də, öyrətmənin valideyn və uşaq istəyəndə başlaya biləcəyini qəbul edir. NHS-ə görə isə demək olar ki, bütün uşaqlar 18 ay ilə 2,5 yaş arasında tualet vərdişi qazana bilər. NHS deyir ki, uşağın işarə verməsini və ya özünün istəməsini gözləmədən başlamaq olar, mükəmməl vaxtı gözləmək öyrətməni lazım olandan çox təxirə sala bilər.

Hazırlıq əlamətləri (AAP):

• Gündüz ən azı 2 saat quru qalır və ya yuxudan quru oyanır.
• Sidiyinin və ya nəcisinin gələcəyini gücənərək, donub qalaraq və ya çömbələrək bildirir.
• Vanna otağına yeriyib gələ bilir, soyunmağa kömək edə bilir.
• Yaş bezi xoşlamır, dəyişdirilmək istəyir.
• "Böyük uşaq" trusiki geyinmək istəyir.

NHS xatırladır ki, bu əlamətləri göstərməyən uşaqlar da ola bilər və bu, tamamilə normaldır.

Hazırlıq: NHS-in tövsiyələri:

• Horşokla bağlı kitablar oxu, oyuncaq gəlinciklə horşokdan necə istifadə edildiyini göstər.
• Sidik və nəcis olanda bunları adlandır, beləliklə uşaq onları tanımağa başlayır.
• Mümkünsə bezi vanna otağında dəyiş.
• Sidikdən və ya nəcisdən sonra təxminən 30 dəqiqəlik bezsiz vaxt ver.
• Horşok və ya pilləkənli uşaq unitaz oturacağı seç. Unitazda oturarkən dizləri ombasından yuxarıda olmalıdır.
• Asan çıxarılıb geyinilən paltarlara üstünlük ver.

Addım-addım: NHS beş addım tövsiyə edir:

• Uşağına izah et: Həyatın nisbətən sakit olduğu dövrü seç və bez əvəzinə horşokdan istifadə edəcəyini de.
• Gündüz bezi burax: Trusik-bezlər də daxil olmaqla gündüz bütün bezləri buraxıb trusikə keç. Yuxu və gecə üçün hələlik bezə davam et.
• Müntəzəm oturt: Hər dəfə deməsini gözləmə, horşoku gündəlik rejimin bir hissəsinə çevir. AAP səhər ilk iş olaraq horşoka oturtmağı tövsiyə edir.
• Səyini təriflə: Sidiyə və ya nəcisə getsə də, getməsə də cəhd etdiyi üçün təriflə.
• Özünə inamını artır: Trusikini özünün endirib qaldırmasına, hansı trusiki geyinəcəyini seçməsinə icazə ver.

Cəza yox, təzyiq yox: AAP mənfi sözlərdən çəkinməyi deyir, mükafat və cəzanın uşağın diqqətini yayındırdığını qeyd edir. AAP-yə görə güc mübarizəsi, yalvarmaq və cəzalandırmaq uşağın tualetini özünün idarə etməsinə mane olur. Uğur qazananda niyə qürur duyduğunu açıq de. Burada iki qurum ayrılır: NHS təriflə yanaşı stiker və ya mükafat cədvəli kimi kiçik mükafatlar tövsiyə edir, AAP isə mükafatdan da çəkinib uğurun özünü mükafat saymağı tövsiyə edir. Hər ikisi cəzanı və təzyiqi rədd edir. Bəzi uşaqlar unitazın suyunun bədənlərinin bir hissəsini aparacağından qorxur. AAP nəzarət hissi versin deyə suyu uşağın özünün çəkməsinə icazə verməyi tövsiyə edir. Qız uşaqlarına öndən arxaya silməyi, hər uşağa tualetdən sonra əl yumağı öyrət.

Qəzalar normaldır: NHS-ə görə qəzalar öyrənmənin adi hissəsidir və uşaqların çoxunun başına gəlir. Əsəbiləşmə, sakit qal, birlikdə təmizləyib davam edin. AAP deyir ki, köçmək, yeni bacı-qardaş, ağır xəstəlik və ya ailədə itki kimi böyük dəyişikliklərdə öyrətməyə fasilə vermək yaxşı ola bilər.

Gecə quruluğu daha sonra gəlir: NHS-ə görə uşaqların çoxu gündüz quru qalmağı öyrəndikdən sonra gecə də quru qalmağa başlayır. Bu, zamanla öz-özünə olur, öyrədilməli olan bir şey deyil. 5 yaşından kiçik uşaqlarda yatağı isladmaq normaldır. NHS-in tövsiyələri:

• Gün ərzində kifayət qədər su içməsini təmin et.
• Yatmazdan bir az əvvəl tualetə getsin.
• Yatağa su keçirməyən örtük istifadə et.
• Kola, çay kimi kofeinli içki vermə.
• Onu cəzalandırma, bu onun günahı deyil.

Qəbizliyə diqqət et: NHS-ə görə qəbizlik xüsusilə 2-3 yaş civarında, tualet vərdişi zamanı tez-tez rast gəlinir. Uşaq ən azı iki gündən bir yumşaq nəcis etməlidir. Ağrılı nəcis qorxuya səbəb olur, uşaq nəcisini saxladıqca qəbizlik artır və qapalı dairə yaranır. NHS qəbizlik varsa, bezi buraxmazdan əvvəl kömək almağı tövsiyə edir. Horşokda və ya unitazda ayaqlarının yerə və ya pilləyə düz basması da nəcis etməyi asanlaşdırır.

Nə vaxt həkimə? Bu hallarda pediatra və ya ailə həkiminə müraciət et:

• Həftədə 3 dəfədən az nəcis edirsə, nəcisi iri, bərk və ya qırıq-qırıqdırsa
• Nəcis edərkən çətinlik, ağrı çəkirsə və ya qanaxma olursa
• Nəcisi trusikinə sızırsa: NHS deyir ki, bu, qəbizliyə bağlı daşma ola bilər.
• 6 aydan çox quru qaldıqdan sonra yenidən yatağını isladmağa başlayıbsa
• Evdə sınadıqlarına baxmayaraq yatağı isladmaq davam edirsə: NHS qeyd edir ki, şəkərli diabet və ya qəbizlik kimi bir vəziyyət də buna səbəb ola bilər.
• Öyrətmənin gedişindən narahatsansa

Əziz ana, tualet vərdişi yarış deyil. Bu gün iki qəza, sabah quru bir gün ola bilər. Hər kiçik irəliləyişi birlikdə qeyd et, çətin günlərdə özünə də qarşı mülayim ol. Uşağın bu addımı öz vaxtında, sənin səbrin və sevginlə mütləq atacaq.