PMS və PMDD: fərqi, əlamətləri və müalicəsi

PMS (premenstrual sindrom) qadınların %80-ində, PMDD (premenstrual disforik pozğunluq) isə %3-8-ində rast gəlinir. Hər ikisi aybaşıdan əvvəlki 1-2 həftədə özünü göstərir və aybaşı başlayanda keçir. Əsas fərq şiddətdə və gündəlik fəaliyyətin pozulmasındadır — PMDD ciddi psixiatrik diaqnozdur.

PMS əlamətləri: yüngül və orta dərəcəli əhval dəyişkənliyi, gərginlik, əsəbilik, həssaslıq, yorğunluq, yuxu dəyişikliyi, baş ağrısı, döş həssaslığı, köp, iştahın artması (xüsusilə şirniyyata və karbohidratlara), qəbizlik, ödem. Gündəlik həyatı çətinləşdirir, amma idarə oluna bilir, münasibətləri və işi ciddi şəkildə pozmur.

PMDD əlamətləri (DSM-5 diaqnostik meyarları): aybaşıdan əvvəlki son həftədə ən azı 5 əlamət nəzərə çarpır; aşağıdakı ilk dörd əlamətdən ən azı 1-i mütləq olmalıdır:

• Nəzərəçarpan əhval dəyişkənliyi, qəfil kədər və ya qəzəb
• Nəzərəçarpan əsəbilik, davakarlıq, insanlarla münaqişələrin artması
• Nəzərəçarpan depressiv əhval, çarəsizlik, özünü günahlandırma
• Nəzərəçarpan narahatlıq, gərginlik, nəzarəti itirmək hissi
• Digər 7 əlamət arasından (marağın azalması, diqqəti cəmləməkdə çətinlik, yorğunluq, iştah dəyişikliyi, yuxu problemi, özünü idarə edə bilməmək hissi, fiziki əlamətlər) lazımi sayda ola bilər

PMDD-nin əsas xüsusiyyəti: əlamətlər luteal fazada (ovulyasiyadan aybaşının başlanmasına qədər) yaranır və aybaşı başlayandan bir neçə gün sonra TAMAMİLƏ keçir. 2 ay ardıcıl prospektiv (irəliyə yönəlik) gündəlik izləmə ilə təsdiqlənməlidir. Bu izləmə olmadan diaqnoz qoymaq səhvdir.

Həyat tərzi yanaşması (əvvəlcə bunu sına, yüngül PMS-də təsirlidir): müntəzəm aerob məşq (həftədə 150 dəq), kofeini azalt, şəkəri və duzu məhdudlaşdır, mürəkkəb karbohidratlara üstünlük ver, omeqa-3 üçün həftədə 2-3 dəfə balıq ye. Omeqa-3, kalsium, maqnezium və B6 vitamini əlavələrinin fayda göstərə bildiyi bildirilir — əlavəyə başlamazdan əvvəl həkiminlə məsləhətləş, dozanı həkimin müəyyən edir. Müntəzəm yuxu və stresin idarəsi (yoqa, meditasiya) kömək edir.

PMDD-nin idarəsində həkimin simptomların şiddətinə görə hormonal tənzimləyicilər və ya əhvalı dəstəkləyən dərman müalicəsi planlaya bilər. Bəzi seçimlər yalnız luteal fazada istifadə oluna bildiyi üçün təsir sürətli və hədəfli ola bilər. Cavab alınmayan hallarda alternativ müalicə planları nəzərdən keçirilir. Bu prosesdə mütəxəssis həkimlə birlikdə addımlamaq ən doğrusudur.

KDT (koqnitiv-davranış terapiyası) PMDD-də sübut olunmuş üsuldur: düşüncə qeydləri aparmaq, yenidən çərçivələmə, münasibətlərdəki münaqişələr üçün praktik bacarıqlar. Adətən dərmanla birlikdə ən təsirlidir.

Əziz qadın, PMS haqqında zarafatlar çox yayılıb, amma PMDD zarafat deyil. Ayda 1-2 həftə həyatın alt-üst olursa, bu, "qadın halları" deyə ötüşdürülməməlidir. Təsirli müalicələr var, layiq olduğun həyat keyfiyyətini almaq sənin haqqındır.