PMS ve PMDD: Ayrım, Belirtiler ve Tedavi

PMS (Premenstrüel Sendrom) kadınların %80'inde, PMDD (Premenstrüel Disforik Bozukluk) ise %3-8'inde görülür. Her ikisi de adet öncesi 1-2 haftada belirgindir ve adet başlayınca düzelir. Ana fark şiddet ve işlevsel bozukluktur — PMDD ciddi bir psikiyatrik tanıdır.

PMS belirtileri: Hafif-orta düzeyde duygu durum dalgalanması, gerginlik, sinirlilik, hassasiyet, yorgunluk, uyku değişikliği, baş ağrısı, meme hassasiyeti, şişkinlik, iştah artışı (özellikle tatlı/karbonhidrat), kabızlık, ödem. Günlük yaşamı zorlar ama yönetilebilir, ilişkileri ve işi büyük ölçüde bozmaz.

PMDD belirtileri (DSM-5 tanı kriterleri): En az 5 belirti adet öncesi son haftada belirgin; aşağıdaki ilk dört belirtiden en az 1'i mutlaka olmalı:

• Belirgin duygu durumu dalgalanması, ani üzüntü/öfke
• Belirgin sinirlilik, kavgacılık, kişilerarası çatışma artışı
• Belirgin depresif ruh hali, çaresizlik, kendini suçlama
• Belirgin anksiyete, gerginlik, kontrolünü kaybetme hissi
• Diğer 7 belirti arasından (ilgi azalması, konsantrasyon zorluğu, yorgunluk, iştah değişimi, uyku problemi, kontrol edemediğini hissetme, fiziksel belirtiler) gerekli sayıda olabilir

PMDD'nin kritik özelliği: Belirtiler luteal fazda (yumurtlamadan adetin başına kadar) ortaya çıkar ve adet başladıktan birkaç gün sonra TAMAMEN düzelir. 2 ay üst üste prospektif (ileriye dönük) günlük takip ile doğrulanmalı. Bu takip olmadan tanı koymak yanlış olur.

Yaşam tarzı yaklaşımı (Önce dene, hafif PMS'te etkilidir): Düzenli aerobik egzersiz (haftada 150 dk), kafeini azalt, şeker ve tuz kısıtla, kompleks karbonhidrat ön plana al, omega-3 için haftada 2-3 kez balık ye. Omega-3, kalsiyum, magnezyum ve B6 vitamini takviyelerinin yarar gösterebildiği bildiriliyor — takviyeye başlamadan önce doktoruna danış, dozunu doktorun belirler. Düzenli uyku ve stres yönetimi (yoga, meditasyon) destekleyicidir.

PMDD yönetiminde, semptomların şiddetine göre doktorun hormonal düzenleyiciler veya duygu durumunu destekleyici medikal tedaviler planlayabilir. Bazı seçenekler sadece luteal fazda kullanılabildiği için etki hızlı ve hedeflenmiş olabilir. Yanıt alınamayan durumlarda alternatif tedavi planları değerlendirilir. Bu süreçte bir uzman doktorla ilerlemek en doğrusudur.

BDT (Bilişsel Davranışçı Terapi) PMDD'de kanıtlı: Düşünce kaydı tutma, yeniden çerçeveleme, ilişki çatışmalarında pratik beceriler. Genellikle ilaçla birlikte en etkilidir.

Sevgili kadın, PMS şakası çok yaygındır ama PMDD şaka değildir. Ayda 1-2 hafta hayatın altüst oluyorsa "kadınlık halleri" olarak geçiştirilmemeli. Etkili tedaviler var, hak ettiğin yaşam kalitesine kavuşmak senin hakkın.