Körpələrdə RSV: əlamətlər, təcili hallar və yeni qorunma seçimləri

RSV (respirator sinsitial virus) böyüklərdə çox vaxt adi soyuqdəymə kimi keçən tənəffüs virusudur. Amma kiçik körpələrdə bronxiolitə səbəb olub xəstəxanaya yerləşdirilməyə gətirib çıxara bilər. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatına (ÜST) görə RSV dünyada kiçik uşaqlarda aşağı tənəffüs yolları infeksiyalarının ən çox rast gəlinən səbəbidir və RSV ilə bağlı ölümlərin təxminən yarısı 6 aylıqdan kiçik körpələrdə olur. Amerika Pediatriya Akademiyasına (AAP) görə demək olar ki, hər uşaq 2 yaşına qədər RSV-ni ən azı bir dəfə keçirir.

Mövsüm və risk qrupları:

• RSV ilin müəyyən mövsümündə daha çox yayılır; sənin bölgəndə bunun nə vaxt olduğunu pediatrın deyə bilər.
• Ən çox risk altında olanlar: 6 aylıqdan kiçik körpələr, vaxtından əvvəl doğulanlar, anadangəlmə ürək xəstəliyi və ya xroniki ağciyər xəstəliyi olanlar və immuniteti zəif körpələr.
• Sağlam və vaxtında doğulmuş körpələr də ağır keçirə bilər; ona görə də bütün ailələrin bunu bilməsi dəyərlidir.

Əlamətlər: yoluxmadan bir neçə gün sonra burun axması, burun tutulması, öskürək, asqırma və qızdırma tədricən başlayır. NHS-ə görə ən çətin günlər adətən 3-5-ci günlərdir, öskürək isə 3 həftəyədək davam edə bilər. Çox kiçik körpələrdə yeganə əlamət narahatlıq, hərəkətlərin azalması və ya nəfəs almaqda çətinlik ola bilər.

Dərhal ölkəndəki təcili yardım nömrəsinə (Azərbaycanda 103) zəng et və ya təcili yardım şöbəsinə get:

• Nəfəs alarkən döş qəfəsinin və ya qarnın içəri çəkilməsi, burun pərlərinin açılıb-yığılması, hər nəfəsdə inilti səsi və ya çox sürətli və çətinliklə nəfəs alma
• Nəfəsdə fasilələr
• Dodaqlarda, dildə və ya dırnaq yataqlarında göyərmə və ya bozarma
• Körpənin oyadıla bilməməsi, reaksiya verməməsi və ya həddindən artıq süst olması
• 3 aylıqdan kiçik körpədə 38 °C və yuxarı qızdırma (vaxt itirmədən həkimə və ya təcili yardıma)

Həmin gün həkimə müraciət et:

• Qidalanma nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıbsa (adi miqdarın yarısı və ya daha az)
• Yaş bezlərin sayı azalıbsa və ya 12 saatdır bez qurudursa
• 3-6 aylıq körpədə 39 °C və yuxarı qızdırma, daha böyük körpədə düşməyən yüksək qızdırma varsa
• Həddindən artıq yorğunluq və ya davranış dəyişikliyi varsa
• Ürəyin rahat deyilsə. Valideyn instinkti vacib siqnaldır.

Evdə qulluq:

• RSV-nin xüsusi dərmanı yoxdur; bədən virusu özü məğlub edir. Məqsəd körpəni rahat etmək və susuz qalmasının qarşısını almaqdır.
• Az-az, amma tez-tez əmizdir və ya süd qarışığı ver. Burnu tutulmuş körpə bir dəfəyə az içə bilər.
• Qidalandırmadan əvvəl buruna fizioloji məhlul damızdırıb aspiratorla ehmalca təmizləmək əmməyini asanlaşdırır.
• Oyaq ikən bir az dik saxlamaq rahatlıq verə bilər. Yuxuda isə təhlükəsiz yuxu qaydalarına əməl et: arxası üstə və düz səthdə.
• Reseptsiz öskürək və soyuqdəymə siroplarını körpələrə vermə. Aspirin vermə.
• Qızdırmasalıcını yalnız həkiminin tövsiyə etdiyi dərman və doza ilə ver. 3 aylıqdan kiçik körpədə qızdırmanı salmazdan əvvəl mütləq həkimə get.
• Körpənin yanında və evdə siqaret çəkilməsin.

Qorunmada yeni dövr: iki seçim var.
Son illərdə körpələri ilk RSV mövsümündə qorumaq üçün iki üsul hazırlanıb. Hər ikisinin məqsədi körpənin ən həssas olduğu ilk aylarda ağır xəstəliyin qarşısını almaqdır.

• Hamilə qadına RSV peyvəndi: hamiləlikdə vurulan peyvəndlə ana antitel istehsal edir və bu antitellər plasenta vasitəsilə körpəyə keçir. Qorunma doğuşdan sonra təxminən 6 ay davam edir. Hamiləliyin hansı həftəsində vurulacağı ölkədən ölkəyə dəyişir: bəzi ölkələrdə məhsulun təlimatı 24-36-cı həftələri, ABŞ 32-36-cı həftələri göstərir, ÜST isə 28-ci həftədən sonra tövsiyə edir. Adətən RSV mövsümündə doğuş edəcək hamilə qadınlara tövsiyə olunur.
• Körpəyə uzunmüddətli təsirli antitel (nirsevimab): peyvənd deyil, hazır antiteldir. Bir iynə ilə ən azı 5 ay qorunma verir. Mövsüm ərzində doğulan körpələrə doğuşdan qısa müddət sonra, mövsümdən kənar doğulanlara isə ideal halda mövsüm başlamazdan əvvəl tək doza vurulur.

Hər ikisi lazımdırmı? Adətən yox. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzi (CDC) bildirir ki, əksər körpələrin hər ikisinə ehtiyacı olmur, ana peyvənd olunubsa, körpəyə adətən antitel lazım deyil. Amma körpə peyvənddən sonrakı 14 gün ərzində doğulubsa və ya yüksək risk qrupundadırsa, həkim yenə də antitel tövsiyə edə bilər.

Əlçatanlıq: ana peyvəndinin və nirsevimabın qeydiyyatı və peyvənd təqviminə daxil edilməsi ölkədən ölkəyə dəyişir; müntəzəm və ya pulsuz vurulmaya bilər. Çox erkən doğulmuş və ya ağır ürək, yaxud ağciyər xəstəliyi olan körpələrdə köhnə antitel (palivizumab) istifadə olunur. Hansı seçimin sənə uyğun olduğunu, əlçatanlığı və qiyməti hamiləlikdə ginekoloqunla, doğuşdan sonra isə pediatrınla danış.

Gündəlik tədbirlər:

• Körpəyə toxunmazdan əvvəl əllərini yu; qonaqlardan da bunu xahiş et.
• Zökəmi və ya öskürəyi olan adamların körpəni öpməməsi və qucağa götürməməsi yaxşıdır.
• İlk aylarda, xüsusilə mövsümdə, adam çox olan qapalı məkanları məhdudlaşdır.
• Tez-tez toxunulan səthləri təmiz saxla.
• Ana südü immunitetə töhfə verir; əmizdirməyə davam et.
• Tüstüsüz ev körpənin ağciyərləri üçün ən yaxşı mühitdir.

Əziz ana, RSV mövsümü narahatedici ola bilər, amma əksər körpələr evdə qulluqla 1-2 həftəyə sağalır, öskürək bir az daha uzun çəkə bilər. Sənin vəzifən qırmızı bayraqları tanımaqdır: təngnəfəslik, nəfəsdə fasilə, göyərmə, qidalanmanın ciddi azalması və quru bez. Bunlardan biri varsa, gözləmədən kömək istə. Hamiləsənsə, qorunma seçimlərini növbəti müayinədə həkimindən soruşmağı unutma.