Körpənin ilk təbəssümləri: sevincli bağın elmi

Yuxusuz gecələrdən, bitməyən əmizdirmələrdən və bez dəyişmələrindən sonra bir səhər körpən sənə baxıb gülümsəyir. Bir çox valideyn üçün bu an hər şeyə dəyər. Bu ilk təbəssümlər təkcə şirin deyil, körpənin beynində və aranızdakı bağda baş verən gözəl şeylərin əlamətidir.

Refleks təbəssüm və əsl təbəssüm: Amerika Pediatriya Akademiyasına (AAP) görə ilk həftələrdəki təbəssümlər adətən refleksdir. Yuxuda və ya qaz çıxararkən görünən bu ifadələr daxili hisslərlə bağlıdır. Körpənin sənə baxaraq verdiyi ilk "sosial təbəssüm" isə adətən ikinci ayın sonuna doğru yaranır.

Təbəssüm və qəhqəhə təqvimi: ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət Mərkəzlərinin (CDC) 2022-ci ildə yenilənmiş inkişaf mərhələlərinə görə:

• 2-ci ay: sən onunla danışanda və ya gülümsəyəndə gülümsəyir.
• 4-cü ay: diqqətini çəkmək üçün özü gülümsəyir. Onu güldürməyə çalışanda xısın-xısın gülür, amma bu hələ tam qəhqəhə deyil.
• 6-cı ay: qəhqəhə çəkir, tanış üzləri tanıyır, güzgüyə baxmağı xoşlayır və səninlə növbə ilə səslər çıxarır.

Bu siyahılar körpələrin ən azı 75%-inin həmin yaşa qədər etdiyi şeyləri göstərir. Hər körpə öz sürəti ilə irəliləyir.

Qarşılıqlı oyun beynini böyüdür. Harvard Universitetinin İnkişaf Edən Uşaq Mərkəzi körpənin səs, baxış və ya təbəssümlə "top atmasını" və sənin buna cavab verməyini "qarşılıqlı əlaqə" kimi təsvir edir. Bu kiçik mübadilələr dil və sosial bacarıqlar üçün beyin əlaqələrini gücləndirir. Həyatın ilk illərində hər saniyə 1 milyondan çox yeni sinir əlaqəsi qurulur.

Onu necə güldürərsən? AAP göz təması qurmağı, gülümsəməyi və körpənin səslərinə isti səslə cavab verməyi tövsiyə edir. Yaşa görə bir neçə fikir:

• 0-2 ay: qucağına al, bağrına bas, çıxardığı səslərə həyəcanla cavab ver.
• 2-4 ay: qidalandırarkən və bezini dəyişərkən söhbət et, təkrarlanan laylalar oxu, dil çıxarmaq kimi təqlid oyunları oyna.
• 4-6 ay: körpə oyaq ikən və sən yanında olanda ədyalın üstündə qarnı üstə oyun vaxtı, gizlənpaç oyunu, rəngli kitablar və musiqi.

Körpən bəzən gözlərini yayındırırsa, bu "bir az dincəlməliyəm" deməkdir. Fasilə ver, sonra yenidən sına.

Onu ərköyün edə bilməzsən. AAP açıq deyir: kiçik körpəni diqqətlə ərköyün etmək olmaz. Ağlayanda ona cavab versən, ümumilikdə daha az ağlayır. Qucağa almaq, bağrına basmaq və üzünə gülümsəmək ona dünyanın təhlükəsiz yer olduğunu öyrədir.

Danış, oxu, mahnı oxu. CDC körpənlə danışmağı, ona kitab oxumağı və mahnı oxumağı tövsiyə edir. AAP də 2024-cü ildə səsli kitab oxumağın doğuşdan başlamasını, bunun beyin inkişafının kritik dövründə sevgi dolu bağ qurduğunu vurğulayıb. Ekran əvəzinə sənin üzün körpənin ən sevimli oyuncağıdır.

Dəri-dəriyə təmas ikinizə də xeyir verir. UNICEF-ə görə dəri-dəriyə təmas həm ananı, həm də körpəni sakitləşdirir və rahatlaşdırır. Körpənin ürək döyüntüsünü, nəfəsini və bədən temperaturunu tarazlaşdırmasına kömək edir. Bu an atalar üçün də bağ qurmağa əla fürsətdir.

Onun təbəssümü sənin beynini də sevindirir. 28 ana ilə aparılan beyin görüntüləmə tədqiqatında anaların öz körpələrinin gülən üzünü görməsi beynin mükafat və xoşbəxtlik bölgələrini neytral və ya kədərli üzlərə nisbətən daha çox fəallaşdırıb. Yəni o təbəssüm həqiqətən ürəyini isindirir.

Nə vaxt danışmalı? CDC deyir: "Uşağını ən yaxşı sən tanıyırsan, gözləmə." Körpən 2 ay civarında sənə cavab olaraq gülümsəmirsə və ya əvvəllər etdiyi bir şeyi etməyi dayandırıbsa, bunu müayinədə pediatra və ya ailə həkiminə de. Çox vaxt sadəcə bir az vaxt lazım olur, amma erkən danışmaq həmişə yaxşıdır.

Əziz ana, körpənin hər təbəssümü aranızda toxunan görünməz bağın bir ilməyidir. Yorğun olduğun günlərdə belə ona baxıb gülümsəməyin düşündüyündən qat-qat böyük hədiyyədir.