Lohusalık (postpartum) dönemi doğumdan sonraki 6 haftadır ve aslında "4. trimester" olarak da bilinir. Bebeğe verilen onca dikkatin ortasında annenin sağlığı sıklıkla göz ardı edilir — oysa bu dönem fiziksel ve duygusal olarak en kritik dönemlerden biri.
6 hafta kontrolü (postpartum visit): ACOG artık tek seferlik 6 hafta yerine "ilk 3 hafta erken kontrol + 12 hafta kapsamlı kontrol" öneriyor. Bu vizitlerde değerlendirilenler: kan basıncı (preeklampsi takibi), kanama miktarı, dikiş iyileşmesi (varsa), meme muayenesi, psikolojik durum (EPDS), kontrasepsiyon planı, cinsellik geri dönüşü, idrar tutamama, dış genital ağrı.
Edinburgh Postpartum Depression Scale (EPDS): 10 soruluk doğrulanmış ölçek. 13 ve üzeri puan postpartum depresyon (PPD) için yüksek risk. PPD doğum yapan annelerin %15-20'sinde görülür, "baby blues"dan (%70-80) farklıdır — baby blues 2 hafta içinde geçer, PPD 2 haftadan uzun sürer ve günlük işleyişi bozar.
PPD belirtileri: Sürekli üzgün/değersiz hissetme, bebeğe yönelik aşırı endişe veya tam tersi ilgisizlik, uyku problemleri (bebek uyusa da uyuyamama), iştah kaybı, kendine veya bebeğe zarar verme düşünceleri (acil bayrak), karar vermede zorluk, suçluluk hissi. Bu belirtiler anneliğin "normal yorgunluğu" değil, gerçek tıbbi durumdur. Kendine ya da bebeğine zarar verme düşünceleri aklından geçiyorsa beklemeden 112'yi ara ya da en yakın acil servise git.
PPD tedavisi etkilidir: Hafif-orta vakalarda terapi (CBT, kişilerarası terapi) yeterli olabilir. Orta-ağır vakalarda doktorunun seçeceği, emzirme ile uyumlu ilaç tedavileri güvenli ve etkili olabiliyor. Bazı ülkelerde doğum sonrası depresyona özel, daha hızlı etki eden yeni ilaçlar da onaylandı (ABD'de 2023); hangisinin sana uygun olduğunu doktorunla konuşabilirsin. Tedaviye geç başlamak hem anne hem bebek-anne bağına zarar verir.
Pelvik taban rehabilitasyonu: Doğumdan sonra kadınların yaklaşık %20-30'u bir süre idrar kaçırma yaşayabiliyor; çoğu zamanla ve doğru egzersizle düzeliyor. Sezaryen koruyucu DEĞİLDİR (hamilelik kendisi pelvik tabanı zorlar). Düzenli ve doğru teknikle yapılan Kegel (pelvik taban kas) egzersizi birinci basamak tedavidir; doğru kasları çalıştırdığından emin olmak ve dirençli durumlar için pelvik taban fizyoterapistine yönlendirme faydalı. Türkiye'de sayıları artıyor, bazı sağlık kurumlarında da var.
Lohusa kanaması (lochia): İlk 3-4 gün koyu kırmızı (lochia rubra), 4-10. gün kahverengi-pembe (serosa), 10-30. gün açık sarı-beyaz (alba). Bir saatte pedi dolduran kanama ya da erik büyüklüğünde veya daha büyük pıhtı acil bir durum: beklemeden 112'yi ara ya da acile git. Kötü koku, ateş veya kanamanın yeniden artması durumunda da aynı gün doktoruna başvur.
Beslenme ve aktivite: Emzirme +500 kalori/gün gerektirir, hidrasyon kritik. Ağır kaldırmama (>5 kg, ilk 6 hafta), hafif yürüyüş 1-2. haftadan itibaren OK. Karın egzersizleri (plank, sit-up) en erken 6 hafta sonra ve diastasis recti (karın kası ayrılığı) kontrolünden sonra başlanır.
Cinsellik geri dönüşü: Tıbbi olarak 6 haftadan sonra OK ama hazır hissetmek 3-12 ay alabilir, bu normaldir. Vajinal kuruluk emzirme dönemi östrojen düşüklüğüne bağlı yaygındır — su bazlı kayganlaştırıcı yardımcı. Eşinle açık konuşmak ve baskı oluşturmamak zaman içinde rahatlatır.
Sevgili anne, sen de bakıma muhtaçsın. "Süper anne" baskısı toksik bir mit — destek istemek güçtür. Eşin, ailen, arkadaşların; bulamadığında bir destek hattı, bir uzman seansı. Kendine bakmak bencillik değil, bebeğine en iyi şekilde ana olabilmenin temelidir.
