Lohusalık Rehberi
Doğum sonrası tehlike işaretleri, kimi ne zaman arayacağın ve ilk 6 hafta hafta hafta toparlanma. Eşi ve yakınları için.
İlk 6 hafta: neyi bilmelisin?
Doğum sonrası uyarı işaretleri, kimi ne zaman arayacağın ve toparlanmasına nasıl yardım edeceğin.
Bu işaretler doğumdan sonraki 1 yıl içinde görülebilir. Aradığında "yakın zamanda doğum yaptı" de ve kaç gün önce olduğunu söyle.
112 araAcil: 112
Hemen 112 numarasını ara. Doğum yaptığını ve kaç gün önce olduğunu söyle.
Göğüs ağrısı ya da nefes darlığı
Akciğere giden bir pıhtı ya da kalp sorunu olabilir. Doğumdan sonraki haftalarda pıhtı riski artar.
NE YAPMALISINHemen 112 numarasını ara. Onu oturt, yormadan yanında kal.
Durmayan çok yoğun kanama, baş dönmesi ya da bayılma
Ani artan doğum sonrası kanama hızla tehlikeli olabilir. Solukluk, çarpıntı ve bayılma hissi kan kaybının işaretidir.
NE YAPMALISINHemen 112 numarasını ara. Onu sırtüstü yatır, bacaklarını hafifçe yükselt ve yanından ayrılma.
Nöbet, bayılma ya da bilinç bulanıklığı
Doğum sonrası preeklampsi (lohusalıkta tansiyon yükselmesi) nöbete yol açabilir. Doğumdan haftalar sonra bile görülebilir.
NE YAPMALISINHemen 112 numarasını ara. Nöbet sırasında yan yatır, ağzına bir şey koyma, çevresindeki sert eşyaları uzaklaştır.
Kendine ya da bebeğe zarar verme düşüncesi
Bu düşünceler ağır ama tedavi edilebilir bir ruhsal sorunun işareti olabilir. Anlatması cesaret ister, suçlama değil destek bekler.
NE YAPMALISINHemen 112 numarasını ara. Onu ve bebeği yalnız bırakma, sakin kal, yardım gelene kadar yanında ol.
Ani kafa karışıklığı, olmayan şeyleri görme ya da duyma, günlerce uyuyamama
Doğum sonrası psikoz nadirdir ama genelde ilk iki haftada aniden başlar ve saatler içinde ağırlaşabilir. Acil tedavi gerektirir.
NE YAPMALISINAynı gün acil değerlendirme gerekir. Tehlike varsa hemen 112 numarasını ara. Onu ve bebeği yalnız bırakma.
Bugün doktoru ara
Beklemeden doktorunu ya da ebesini ara. Ulaşamazsan acile git.
Saatte bir pedi ıslatan kanama ya da yumurta büyüklüğünde pıhtı
İlk günler kanama yoğundur ama giderek azalmalı. Artıyorsa, pıhtılar büyükse ya da kötü kokuyorsa kontrol gerekir.
NE YAPMALISINDoktoru hemen ara. Baş dönmesi, çarpıntı ya da bayılma eşlik ediyorsa 112 numarasını ara.
38°C ya da üstü ateş, titreme
Rahim, dikiş, meme ya da idrar yolu enfeksiyonunun işareti olabilir. Erken tedaviyle hızla düzelir.
NE YAPMALISINAteşini ölç ve doktoru bugün ara. Çok halsizse, nefesi hızlıysa ya da bilinci bulanıksa 112 numarasını ara.
İlaçla geçmeyen baş ağrısı, görme bulanıklığı, yüzde ani şişlik
Doğum sonrası preeklampsinin işareti olabilir. Çoğunlukla ilk 6 haftada, bazen daha geç görülür.
NE YAPMALISINDoktoru hemen ara. Tansiyon ölçebiliyorsan ölç. 160/110 ve üstündeyse ya da nöbet olursa 112 numarasını ara.
Tek bacakta kızarık, şiş, sıcak ve ağrılı baldır
Bacakta pıhtı (derin ven trombozu) olabilir. Pıhtı akciğere gidebileceği için beklemeden bakılmalı.
NE YAPMALISINBacağına masaj yapma. Doktoru hemen ara. Göğüs ağrısı ya da nefes darlığı eklenirse 112 numarasını ara.
Dikiş ya da sezaryen yarasında kızarıklık, akıntı, açılma
Yara enfeksiyonu ya da açılma olabilir. Artan ağrı, sıcaklık ve kötü kokulu akıntı tipik işaretlerdir.
NE YAPMALISINYaranın fotoğrafını çek ve doktoru bugün ara. Yarayı temiz ve kuru tutmasına yardım et.
Kötü kokulu akıntı ya da artan karın ağrısı
Rahimde enfeksiyon olabilir. Ateş, titreme ya da kendini çok kötü hissetmek eşlik edebilir.
NE YAPMALISINDoktoru bugün ara. Ateş ve belirgin halsizlik de varsa beklemeden acile git.
Memede kızarık, sıcak, ağrılı bölge ve grip hissi
Meme iltihabı (mastit) olabilir. Erken önlemle çoğu zaman hızla düzelir.
NE YAPMALISINEmzirmeyi ya da sağmayı sürdürmesine destek ol. 12-24 saatte düzelmezse ya da ateş yükselirse doktoru ara.
Gözünü dört aç
Onunla konuş, yalnız bırakma. İki haftadan uzun sürerse birlikte doktora danışın.
İki haftadan uzun süren çökkünlük, ağlama, hiçbir şeyden keyif alamama
İlk iki haftadaki duygu dalgalanması (baby blues) yaygındır. Daha uzun sürüyorsa doğum sonrası depresyon olabilir ve tedavisi vardır.
NE YAPMALISINNasıl hissettiğini yargılamadan sor. Birlikte doktora ya da ebeye danışmayı nazikçe öner, randevuyu sen ayarla.
Sürekli endişe, panik, bebek uyurken bile uyuyamama
Doğum sonrası kaygı, depresyon kadar yaygındır ve çoğu zaman gözden kaçar.
NE YAPMALISINUyuyabilmesi için gece nöbetlerinden birini sen al. Sürüyorsa birlikte doktora danışın.
İnsanlardan ve bebekten uzaklaşma, "iyi bir anne değilim" düşüncesi
Kendini suçlama ve geri çekilme doğum sonrası depresyonun sık işaretlerindendir.
NE YAPMALISINİyi bir anne olduğunu somut örneklerle hatırlat. Yalnız kalmasına izin verme ama baskı da yapma.
İdrar yaparken yanma ya da idrarı tutamama
İdrar yolu enfeksiyonu ya da doğuma bağlı pelvik taban zayıflığı olabilir. İkisinin de çözümü var.
NE YAPMALISINBol su içmesini sağla ve doktorla konuşmasını hatırlat. Ateş ya da böğür ağrısı eklenirse bugün ara.
Baby blues mu, depresyon mu?
Annelerin çoğunda görülür. 3-4. günde başlar, ağlamaklılık ve duygu dalgalanması olur, iki hafta içinde kendiliğinden geçer.
Her 10 anneden 1-2'sinde görülür. İki haftadan uzun sürer, günlük hayatı etkiler. Tedavi edilebilir, doktora danışmak gerekir.
Ruhsal olarak nasıl destek olursun
- Çözüm üretmeden dinle. "Çok yoruldun, buradayım" demek yeter.
- Bir gece beslenmesini sen üstlen, 4-5 saat kesintisiz uyuyabilsin.
- Ziyaretçileri sen yönet, yorulduğunda kibarca kısa kes.
- Gün içinde ona yalnız kendisi için 30 dakika aç: duş, yürüyüş, sessizlik.
- Düzenli yemek yemesini ve su içmesini sen takip et.
- İki haftadan uzun sürerse birlikte doktora danışmayı öner, randevuya eşlik et.
Toparlanmasına nasıl yardım edersin
Geceyi bölüşün. Emziriyorsa bebeği getirip götürmeyi, gaz çıkarmayı ve bez değişimini sen yap. Mama ya da sağılmış sütle bir beslenmeyi tamamen üstlen.
Emzirirken yanına su ve atıştırmalık koy, yastıkları düzelt. Zorlanıyorsa emzirme danışmanına ya da ebeye ulaşmasına yardım et.
İlk haftalarda ziyaretleri kısa ve az tut. Hasta olan kimse gelmesin. Yorulduğunda kapıyı sen kapat.
Sıcak, doyurucu öğünler ve bol su. Demir ve lif açısından zengin yiyecekler toparlanmaya ve kabızlığa iyi gelir.
Çamaşır, bulaşık, alışveriş ve yemek senden. Ona kalan iş dinlenmek ve bebeği tanımak olsun.
Sezaryen olduysa ilk 6 hafta bebekten ağır bir şey kaldırmasın. Kontrollere sen götür, doğum sonrası kontrolü unutmayın.
Sen de yorulursun. Kısa uykular al, yakınlarından yardım iste. Sen iyiysen ona daha iyi destek olursun.
Hafta hafta toparlanma
1. hafta: en yoğun günler
- Kanama yoğun ve parlak kırmızıdır, 3-4. günden sonra azalmaya başlar.
- Rahim küçülürken, özellikle emzirirken kramp tarzı ağrılar olur.
- 3-5. günlerde süt gelir, memeler dolgunlaşır. Duygu dalgalanması da bu günlerde başlayabilir.
2. hafta: yavaş yavaş
- Akıntı pembe-kahverengiye döner ve azalır.
- Dikişler ve sezaryen yarası daha az acır. Kısa yürüyüşler iyi gelir.
- Baby blues genelde bu hafta geçer. Geçmiyorsa gözünü dört aç.
3. hafta: enerji dalgalı
- Akıntı sarımsı-beyaza döner, bazı günler artıp azalabilir.
- Uykusuzluk birikir. Gece nöbetlerini paylaşmak şimdi daha da önemli.
- Normal doğumdaki dikişler çoğunlukla iyileşmiştir.
4. hafta: içeriden iyileşme
- Sezaryen yarası dışarıdan kapanmış görünse de içeride iyileşme sürer. Ağır kaldırma yok.
- Kanama yeniden parlak kırmızıya dönüp artarsa doktoru ara.
- Ruh halini sor. Düşük hal sürüyorsa birlikte konuşun.
5. hafta: rutin oturuyor
- Akıntı çoğu kadında bitmek üzeredir.
- Yürüyüşler uzayabilir. Ağır egzersize doktor onayı olmadan başlamasın.
- Birlikte kısa bir dışarı çıkış ona iyi gelebilir.
6. hafta: kontrol zamanı
- Doğum sonrası kontrol genelde 6-8. haftadadır. Randevuyu birlikte planlayın.
- Kontrolde ruh hali, dikiş ya da yara, pelvik taban ve doğum kontrolü konuşulur.
- Sezaryen sonrası toparlanma çoğunlukla 6 haftada tamamlanır ama herkesin hızı farklıdır.
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve tıbbi tavsiye yerine geçmez. Sağlık kararların için doktoruna danış. Acil bir durum varsa hemen acil servisi ara.
Kaynaklar
- AWHONN: POST-BIRTH Warning Signs
- CDC: HEAR HER Campaign
- ACOG: 3 Conditions to Watch for After Childbirth
- ACOG: Postpartum Depression
- WHO: Recommendations on Maternal and Newborn Care for a Positive Postnatal Experience
- NHS: Your Body After the Birth
- NHS: Postpartum Psychosis
- NHS: Postnatal Depression
- NHS: Pre-eclampsia
- NHS: Deep Vein Thrombosis (DVT)
- NHS: Mastitis
- NICE: Postnatal Care (NG194)
- T.C. Saglik Bakanligi HSGM: Dogum Sonu Bakim Yonetim Rehberi